Achteruitgang of correctie voor N-VA?

Deze avond publiceerden De Standaard en de VRT de resultaten van een nieuwe peiling. Vergeleken met de vorige peiling is alleen de achteruitgang van N-VA statistisch significant – of gaat het eigenlijk alleen maar om een correctie van de De Slimste Mens-piek die deze peiler verleden keer de Vlaams-nationalistische partij toedichtte?

«CD&V en Groen! profiteren van affaire-Vijnck» kopt De Standaard. Dat CD&V zou kunnen profiteren van de affaire-Vijnck wil ik absoluut niet uitsluiten, maar of Groen! daar direct of indirect stemmen mee zou kunnen winnen lijkt mij toch wel bijzonder twijfelachtig. Post hos ergo propter hoc lijkt het motto van de dag te zijn bij de redactie in Groot-Bijgaarden, en de laatste twee maanden viel er op politiek vlak in Vlaanderen dus echt niets anders te noteren dan de vaudeville rond de figuur van Dirk Vijnck. Dat de vooruitgang van Groen! bovendien niet echt de foutenmarge overstijgt is een detail waar men zich ook al niet aan wil storen, kwestie de bladzijden morgen toch maar gevuld te krijgen. Dan is de titel bij de VRT misschien toch iets realistischer te noemen. «Zaak-Vijnck kost LDD en Open Vld stemmen» luidt het daar, en het is inderdaad een stelling waar je in kan komen, want noch LDD noch Open Vld kwamen echt goed weg uit de hele affaire.

CD&V haalt ook deze keer een score boven de twintig procent: historisch een laagterecord als de resultaten van de peilingen binnen enkele weken bevestigd worden in de verkiezingen, maar bij de partijtop is men waarschijnlijk al lang blij dat men niet veel slechter scoort. Bovendien blijft de partij de grootste in Vlaanderen, met opnieuw een wat grotere voorsprong op achtervolger Open Vld. Het verschil tussen de twee partijen bedraagt in deze peiling meer dan vier procent, een pak meer dan de foutenmarge dus.

De Open Vld doet het niet goed. De partij blijft de tweede in Vlaanderen, maar het Vlaams Belang zit haar opnieuw op de hielen. Niet dat die laatste erg tevreden kan zijn met haar uitslag, want het betekent nog steeds een ferme achteruitgang tegenover de vorige Vlaamse parlementsverkiezingen, maar op basis van deze peiling valt niet uit te sluiten dat de partij in Vlaanderen toch nog op de tweede plaats zou kunnen eindigen. Anderzijds is de afstand tot de vierde partij, sp.a, nu ook weer niet zo groot, en in de middenmoot kan het op 7 juni dus nog alle kanten uit.

Een partij die in de peilingen wat op haar retour lijkt te zijn is Lijst Dedecker. Veel eensgezindheid over de aanhang van de partij lijkt er onder de peilers echter niet te zijn, want het verschil in resultaten bij de verschillende peilers bedraagt meer dan zes procent. Verderop spelen N-VA en Groen! haasje-over met mekaar. De piek die N-VA verleden keer liet optekenen bij De Standaard en VRT, toen geduid als een effect van het optreden van partijvoorzitter Bart de Wever bij de show De Slimste Mens, is daarmee opnieuw verdwenen. Groen! zet dan weer haar beste resultaat neer sedert 2004, en breekt door de grens van de negen procent. SLP tot slot blijft ver onder kiesdrempel, met ook in deze peiling weer een resultaat rond de twee procent.

Werpen we nog even een blik op een simulatie voor de zetelverdeling, dan blijkt de huidige coalitie nog steeds stand te houden met een meerderheid van meer dan zeventig zetels. Ook de coalities CD&V–Open Vld–LDD of CD&V–sp.a–LDD blijven mogelijk, voor zover die politiek mogelijk zouden zijn.Paars-groen of een olijfboomcoalitie van CD&V, sp.a en Groen! maken dan weer weinig of geen kans om een meerderheid te halen op 7 juni.

Bijlage: alle Vlaamse peilingen sedert 2004 (PDF).

Winst voor N-VA, minder winst voor LDD

Zaterdag publiceerde Het Laatste Nieuws de resultaten van een nieuwe peiling. Veel nieuws bevatte die peiling niet: alleen de stijging van de N-VA en de achteruitgang van Lijst Dedecker zijn statistisch significant in deze peiling, waaraan 2000 Vlamingen deelnamen. Opvallend: het aantal mensen dat weigerde mee te werken lag veertig procent hoger dan anders.

Deze peiling verrast positief: niet alleen werd ze afgenomen onder een voldoende groot aantal Vlamingen, bovendien bevat ze ook een simulatie voor een zetelverdeling, zodat Luc van der Kelen zijn flater van januari niet hoefde te herhalen. Als ze voortaan ook wat vaker een peiling zouden kunnen organizeren dan eens om de vier maanden, hebben we in Vlaanderen eindelijk ook een krant die een beetje volwassen met peilingen om weet te gaan.

Wat valt er over de resultaten zelf te zeggen? CD&V stijgt lichtjes tegenover de vorige keer, maar vooral: vergroot haar voorsprong ten opzichte van de Open Vld die lichtjes achteruit gaat. Dirk van Mechelen mag dan wel naar eigen zeggen «beschikbaar» zijn voor de post van Minister-President, of de Open Vld die post ook zal kunnen opeisen op basis van de verkiezingsresultaten is nog maar zeer de vraag.

Ook de drie achtervolgers van de Open Vld gaan achteruit tegenover de vorige peiling. Vlaams Belang zit al lang in een neerwaartse spiraal, en die trend wordt ook deze keer bevestigd. Het resultaat is echter zo slecht niet als wat het expertenpanel van Knack eerder deze week nog voorspelde voor die partij. Bovendien was er het reeds vermelde fenomeen dat een veel groter aantal mensen dan gewoonlijk weigerde mee te werken aan de peiling. Een onderzoek van studenten van de Katholieke Hogeschool van de Kempen in opdracht van de Gazet van Antwerpen bracht deze week nog aan het licht dat vooral kiezers van het Vlaams Belang niet voor hun politieke mening durven of willen uitkomen. Wie vandaag dus al op het graf van het Vlaams Belang wil dansen, zou wel eens een zware kater tegemoet kunnen gaan.

Op virtueel gelijke hoogte met het Vlaams Belang staat Lijst Dedecker. Vergeleken met de vorige peiling van Het Laatste Nieuws gaat LDD er duidelijk op achteruit, vermoedelijk een effect van de affaire rond de privé-detective van Jean-Marie Dedecker. Het is onduidelijk of de peiling afgenomen werd voor of na het losbarsten van de affaire-Dirk Vijnck, en het zou dus kunnen dat de aanhang van LDD ondertussen nog verder geslonken is. Tegenover de vorige verkiezingen gaat de lijst er natuurlijk wel fors op vooruit.

Sp.a blijft het slecht doen, en zet in deze peiling haar slechtste resultaat in een peiling sedert 2004 neer. Het probleem van de partij is dat ze ondanks de financiële crisis in de media maar niet aan de bak kan komen om te wegen op de verkiezingscampagne. De schermutselingen ter rechterzijde tussen Open Vld en Lijst Dedecker zijn daar hoogstwaarschijnlijk de grote oorzaak van, maar anderzijds is het toch ook verbazingwekkend dat de partij ook uit die schermutselingen haar voordeel niet weet te halen. Vermoedelijk behaalt de socialistische partij straks een historisch slechte score als ze voor het eerst sedert de Tweede Wereldoorlog onder de vijftien procent duikt.

Bij de kleinere partijtjes boekt de N-VA winst, en neemt afstand van de kiesdrempel van vijf procent. Met deze uitslag mag de partij weer hopen dat ze in alle kieskringen (behalve Brussel) zetels zal kunnen halen. Groen! blijft stabiel, deze keer weliswaar met een uitslag die dichter bij de acht dan de zes procent zit, maar de partij heeft duidelijk nog een lang weg af te leggen tot haar eigen doel van tien procent. SLP ten slotte blijft ver onder de kiesdrempel, en het is maar de vraag of die partij de verkiezingen zal kunnen overleven.

Werpen we tot slot nog een blik op de zetelverdeling die Het Laatste Nieuws liet uitwerken. Mijn eigen simulatie gaf een vrijwel identieke zetelverdeling weer, met één uitzondering: de zetelverdeling tussen CD&V en N-VA. Aangezien mijn simulatie echter aan N-VA minder zetels gaf dan aan Groen! ondanks een hoger stemmenaantal, vermoed ik dat de zetelverdeling van Het Laatste Nieuws correcter is. De zetelverdeling toont ondertussen aan dat, als we met het cordon sanitaire rekening houden, alleen de coalities CD&V–Open Vld–LDD en CD&V–Open Vld–sp.a nog een meerderheid met drie partijen opleveren. Een coalitie CD&V–LDD–sp.a, voor zover die al politiek mogelijk zou zijn, strandt op precies de helft van de zetels. Aangezien het weinig waarschijnlijk is dat Open Vld en LDD samen in een coalitie zullen willen zitten –hoewel je natuurlijk nooit weet eens de verkiezingen voorbij zijn– en CD&V al aangegeven heeft niet bepaald veel zin te hebben in een regering met twee liberale partijen, lijkt het dus nu reeds vast te staan dat Vlaanderen ook na 7 juni geregeerd zal worden door CD&V, Open Vld en sp.a samen. Dat is opmerkelijk, want Open Vld zal vermoedelijk een licht verlies boeken, en zowel CD&V als sp.a zullen de slechtste uitslag ooit sedert de Tweede Wereldoorlog behalen! Het stemt in ieder geval tot nadenken.

Bijlage: alle Vlaamse peilingen sedert 2004 (PDF).

Goedeles stunt is vooral zielig

Goedele Liekens kwam deze week in het oog van een kleine mediastorm terecht naar aanleiding van het laatste nummer van haar maandblad Goedele. Op de cover had ze zich laten afbeelden als een «sexy nonnetje», wat voor enige opschudding zorgde bij enkele vertegenwoordigers van de katholieke Kerk. Een spijtige zaak, want Goedele Liekens is al die opschudding eigenlijk niet waard.

Aanvankelijk reageerde de katholieke Kerk eerder met een schouderophalen op de cover van het laatste nummer van Goedele, maar het liet zich raden dat die gepaste niet lang zou blijven duren. Aangepord door de journalisten om toch maar boos te reageren –je moest al stekeblind zijn om in de berichtgeving hierover de suggesties in die zin niet tussen de lijnen door op te merken– viel er uiteindelijk dan toch een brief van de Belgische bisschoppen in de bus bij de hoofdredactie van het maandblad om de puntjes op de katholieke i te zetten. Alhoewel, een echte boze reactie kan je het niet noemen. En dat de cover niet bepaald van veel goede smaak of fijngevoeligheid getuigde, was ook al geen nieuws meer. Of Goedele Liekens ooit veel goede smaak of fijngevoeligheid gehad heeft, is trouwens een open vraag.

Erger is de reactie van René Stockman, generaal overste van de Broeders van Liefde. Het is duidelijk dat de brief in emotie geschreven werd, en dan wil de rationaliteit het al eens laten afweten. Dat de cover een schending van de godsdienstvrijheid zou zijn is fel overdreven. Als Goedele Liekens het echt nodig vindt zichzelf op de cover van haar maandblad af te laten beelden als een «sexy nonnetje», en er ook nog een paar nephosties aan toe wil voegen, dan moet zij dat vooral maar doen, en ook het recht hebben om dat te doen. Anderzijds, als René Stockman zich daardoor gekrenkt voelt en zich daarover wil opwinden, is dat natuurlijk óók zijn recht. En als anderen zich daar dan weer over opwinden, is dat ook hun goed recht. Zo lang de vrijheid van mening maar gerespecteerd wordt en er geen fysieke bedreigingen (of erger) geuit worden, is er eigenlijk geen probleem.

Blijft natuurlijk de vraag wat we moeten denken over Goedele Liekens en haar cover. Een «joke»? Een commerciële stunt? Gewoon slechte smaak? Of ronduit pathetisch? Persoonlijk hou ik het bij het laatste. Want de verdediging van Goedele Liekens is natuurlijk flinterdun. Het nummer gaat deze maand over hemel en hel, en dús moest er iets religieus op de cover. En religieus, dat kan bij Goedele Liekens niets anders zijn dan een non in combinatie met seks. Een sexy nonnetje dus, maar als het dat niet was geweest, tongzoenende nonnen. Veel verder reikt de fantasie van Goedele Liekens blijkbaar niet.

Het ligt ongetwijfeld aan mij en mijn onverbeterlijke bekrompenheid, maar ik heb toch enige problemen om het verband tussen hemel en hel enerzijds en seks en nonnen anderzijds te zien. En tussen seks en nonnen tout court trouwens ook. Maar met de opgave om eens iets pittigs te doen over hemel en hel zou ik waarschijnlijk eerder uitgekomen zijn bij iets met een engeltje en een duiveltje. Goedele Liekens half een braaf engeltje, half een ondeugend duiveltje, ik zeg maar iets. Of Goedele Liekens op een wolkje met alleen maar een paar vleugeltjes. Of Goedele Liekens die er in de hel eens goed de zweep op legt bij Beëlzebub. Geen mens trouwens die er aanstoot aan zou genomen hebben – geen bisschop of geen broeder van liefde. Of welke andere katholiek dan ook. Maar dat zou dan misschien ook precies het probleem ermee geweest zijn…

Wat die nephosties betreft: ook daar ontgaat de band met hemel en hel me lichtjes. Maar waarschijnlijk moest er deze maand nu eenmaal iets met het nummer meegegeven worden, en viel een bord rijstpap met gouden lepeltje wat te duur uit, en een pakje gloeiende kolen te heet. Terloops: de «analyse» die Rik Torfs daarover afscheidde in De Morgen raakt kant noch wal. (Zou het lezerspubliek van De Morgen trouwens veel snappen van al die moeilijke katholieke woorden die hij daar uit zijn klavier heeft geperst?) Maar alsof Goedele Liekens dus zou weten dat er een verschil bestaat tussen hosties en geconsacreerde hosties. Alsof ze, als ze het zou geweten hebben, de moeite zou gedaan hebben om haar hosties te laten consacreren. Alsof ze, als ze het zou geweten hebben en de moeite had willen nemen, ook een priester zou gevonden hebben om ze te consacreren. Niet dat de «analyse» van Rik Torfs niet interessant zou zijn of geen analyse – het onderwerp van de «analyse» is echter niet Goedele, maar Rik Torfs zelf, die zelfs wanneer hij eens gevraagd wordt over iets anders te schrijven, de helft van zijn column toch vooral over zichzelf laat gaan. Ieder vogeltje zingt zoals ie gebekt is, en Rik Torfs is nu eenmaal gebekt zoals hij gebekt is. Je blijft je wel afvragen hoe het toch komt dat die man nooit tot rector verkozen raakte!

Maar terug naar Goedele. Hoe je het ook draait of keert: de stunt van Goedele Liekens blijft pathetisch. Ofwel was het haar wel degelijk te doen om eens te shockeren in de hoop nog eens in de andere media te komen –met succes dus– om zo eens een paar nummertjes extra te verkopen, en dan is het zielig dat zij zo'n stunts nodig heeft om financieel niet kopje-onder te raken. Ofwel vertelt Goedele Liekens wel degelijk de waarheid wanneer ze zich verdedigt en zegt dat het werkelijk haar bedoeling niet was om iemand te shockeren. Dan reikt haar fantasie rond het thema hemel en hel dus echt niet verder dan seks en nonnen. Uiterste zielig, en pijnlijk… voor haar.

Varkensgriep nog niet onder controle?

De nieuwste cijfers van de WHO lijken te suggereren dat de Mexicaanse griep nog steeds niet helemaal onder controle is. Het aantal nieuwe gerapporteerde gevallen in Mexico stijgt de laatste dagen duidelijk langzamer, maar in de Verenigde Staten komen er elke dag tot 50% nieuwe gevallen bij.

Als de trend van de laatste dagen zich voortzet, steken de Verenigde Staten deze week nog Mexico voorbij als land met het grootst aantal bevestigde gevallen van Mexicaanse griep. Misschien wordt het dan wel tijd om de ziekte om te dopen tot Amerikaanse griep? Opmerkelijk is wel dat wat het aantal doden betreft, tot nog toe alleen Mexico een hoge prijs heeft moeten betalen. De globale mortaliteit is trouwens al gedaald tot onder de 2%.

Varkensgriep en de moderne pest: het racisme

Uit de laatste cijfers van de WHO blijkt duidelijk dat de verspreiding van de Mexicaanse griep de laatste dagen trager verloopt dan in het begin, zeker wanneer men ook rekening houdt met het feit dat laatste cijfers vanuit Mexico vooral betrekking hebben op oude gevallen waarvoor de analyses nu pas klaar zijn. Maar wat moeten we ondertussen denken van de behandeling die enkele Mexicanen en andere buitenlanders in China krijgen?

Dat er in Mexico nauwelijks nieuwe gevallen van de ziekte gemeld worden is hoopgevend, maar misschien wordt het tijd om stilaan het zoeklicht op landen als de Verenigde Staten, Canada en Spanje te richten. In Canada werd immers net de kaap van de honderd gevallen overschreden, terwijl Spanje ondertussen al meer dan vijftig gevallen telt.

Een politiek interessantere zaak is wat ondertussen op een heel ander continent gebeurt. China heeft namelijk een aantal Mexicanen in quarantaine geplaatst, volgens Mexicaanse diplomaten in sommige gevallen louter en alleen omdat de betrokkenen een Mexicaans paspoort hadden. Nog merkwaardiger is dat de Chinese autoriteiten niet eens de moeite doen om deze wel heel arbitraire maatregel te ontkennen of weerleggen: woordvoerder Ma van het Chinese Ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde dat de Chinese regering weliswaar begrip heeft voor de Mexicaanse bekommeringen over een gebrek aan respect voor de mensenrechten, maar vroeg tegelijk dat de Mexicaanse regering «kalm en objectief» bleef, want het ging tenslotte toch ook om de volksgezondheid. En je kan inderdaad moeilijk verwachten dat een regime dat niet eens respect heeft voor de mensenrechten van de eigen Chinese medemens de mensenrechten van enkele buitenlanders, in casu Mexicanen dus, hoger zou inschatten dan de Chinese volksgezondheid. En niet in het minst: gevaar voor onrust onder de Chinese bevolking, met alle mogelijke gevolgen dat zou kunnen hebben voor het communistische regime in Beijing. Ik neem aan dat de lezer daar verder geen tekening bij hoeft…

Waar ik wel paf van sta –nou ja, eigenlijk helemaal niet– is hoe de Westerse media alle sereniteit rond deze Chinees-Mexicaanse rel weten te bewaren. Stel je voor dat de EU op het hoogtepunt van de SARS- of vogelgrieppaniek van de ene dag op de andere zou beslist hebben alle Chinezen op haar grondgebied in quarantaine te plaatsen, de reeks analyses en commentaren om het ingebakken primair racisme bij de bange blanke Europeanen aan de kaak te stellen zou niet te overzien geweest zijn. Nu echter geen piep over enige vorm van racisme – Chinezen zijn immers niet blank, en waarschijnlijk daarom alleen al per definitie vrij van enige smet van de ultieme vorm van de moderne pest: racisme. Of het de Westerse media veel geloofwaardiger maakt voor wanneer ze nog eens de grote trom roeren over het opkomend racisme in Europa, is een andere zaak.

Varkensgriep in de media

De Mexicaanse griep, in de volksmond beter bekend als de varkensgriep, eist nu al enkele dagen een voorname plaats op in de media. Opvallend: het journaille weet zich ook deze keer, net zoals bij de uitbraak van SARS en de vogelgriep, geen houding aan te meten, en zweeft tussen paniekzaaierij, onzakelijkheid en onkunde.

Het blijft een pertinente vraag: welke wetenschappen zouden er precies onderwezen worden aan de universiteit in de richting Politiek en Sociale Wetenschappen? Luc van Balberghe heeft vermoedelijk, en zoals zo vaak, groot gelijk, wanneer hij die richting omschrijft als de vuilbak voor al wie te dom of te lui is om een échte studierichting aan te vatten. Als je dan nog weet dat het gros van onze journalisten precies die richting gevolgd heeft tijdens de studentenjaren, dan weet je wel hoe laat het is. Enig wiskundig, laat staan statisch inzicht hoef je dan ook niet te verwachten om de getallen die deze dagen vanuit alle uithoeken van de wereld geproduceerd worden een beetje in hun context te plaatsen.

Je zal dan ook maar het journalistje van dienst zijn dat alweer een artikel aan mekaar moet schrijven over een nog maar eens bijgestelde balans van het WHO. Vandaag zijn het meer dan 600 gevallen, gisteren waren het er amper 300, een paar dagen geleden zelfs nog geen honderd. Wat moet je daarvan denken? Morgen meer dan 1000 gevallen? Waar gaat dat eindigen? Telkens weer kan je tussen de lijnen door lezen hoe de paniek op de redactie toegeslagen is, dat men geen flauw benul heeft wat er precies aan de hand is, maar de journalist probeert zich dan toch een beetje verantwoordelijk te gedragen en zijn lezers rustig te stellen. Zo goed en zo kwaad als het kan dan toch.

Maar hoe zitten de zaken op dit ogenblik nu werkelijk in mekaar? Het grafiekje van hierboven toont het aantal bevestigde gevallen zoals gerapporteerd door de WHO, totaal en per land. Merk op dat de Y-as een logaritmische schaal gebruikt, en rechte lijnen dus in feite een exponentiële groei weergeven. Veel conclusies kan men voorlopig nog niet trekken, onder meer omdat in Mexico (groen) de analyses een beetje achterlopen op de feitelijke toestanden. De grafiek voor dat land maakt hier en daar dan ook enkele rare sprongen. Totaal (zwart) is echter duidelijk sprake van een exponentiële groei, met een gemiddelde stijging van zo'n 50% aan nieuwe gevallen per dag. Als die trend zich zo voortzet, zitten we morgen inderdaad aan de 1000 gevallen, over een goede week rond de 10.000, en nog een week later ver boven de 100.000. Maar is dat een reden tot paniek?

Wanneer een besmettelijke ziekte zich vrij kan verspreiden onder een bevolking, niet zo dodelijk is dat ze zichzelf uitroeit en tegelijkertijd in aantal besmettingen nog steeds relatief klein is tegenover de totale bevolking, dan zal het aantal besmettingen exponentieel toenemen. De getallen van vandaag tonen duidelijk aan dat de Mexicaanse griep tot een paar dagen geleden vermoedelijk nog steeds in dat stadium zat. De vraag van een journalist aan de Mexicaanse Minister van Volksgezondheid José Ángel Córdova over een eventuele stabilisering was dan ook compleet overbodig, en het antwoord dat de minister gaf, was het enige correcte dat kon gegeven worden: we zullen nog enkele dagen moeten afwachten om te zien hoe de toestand evolueert.

De echte proef om vast te stellen of deze uitbraak stilaan onder controle geraakt zal dan ook volgende week geleverd moeten worden. Indien het getal van 10.000 besmettingen bereikt wordt voor het einde van de week, is de ziekte nog niet onder controle. Stabiliseert de toestand zich in Mexico en worden in de rest van de wereld niet meer dan enkele alleenstaande of tientallen nieuwe gevallen ontdekt, dan hoeven we niet te vrezen dat het einde van de wereld nakend is. Verdere speculaties over de evolutie van het virus voor het echte griepseizoen, de komende winter, hebben tot slot weinig of geen zin: tegen die tijd kan de Mexicaanse griep net zo goed volledig verdwenen zijn, en een totaal andere nieuwe variant opgedoken zijn uit Azië. Of zoveel mensen laten zich uit vrees voor de varkensgriep deze herfst inenten tegen welke variant dan ook, dat het virus zich amper kan verspreiden en aantal gevallen van griep deze winter wel eens precies extreem laag zou kunnen zijn…

Meerderheid PS–cdH eindelijk gebroken?

Gisterenavond publiceerde de krant Le Soir de resultaten van een nieuwe peiling in Wallonië en Brussel, met als blikvanger dat de meerderheid van PS en cdH gebroken was. Of daarmee de weg vrij is voor een coalitie van MR en Ecolo is echter een open vraag: als de Waalse kiezer over een goede maand inderdaad zou stemmen zoals in deze peiling, dan zou het Front National wel eens op de wip terecht kunnen komen, en zijn er ook in Wallonië drie partijen nodig om een meerderheid te vormen.

Het is bekend dat het reeds lang de droom van Didier Reynders is om de rooms-rode meerderheid van PS en cdH in Wallonië te kunnen breken, en een coalitie te kunnen vormen met Ecolo. Voor het eerst sinds lang kan een peiling hem opnieuw wat hoop geven, want samen met Ecolo haalt zijn partij nu meer stemmen dan de coalitie van PS en cdH die op dit ogenblik de lakens uitdeelt in de Waalse regering. Daarmee is echter nog niet gezegd dat MR en Ecolo samen aan een meerderheid zullen geraken, want het Front National zweeft rond de kiesdrempel, en zou daarmee hier of daar in een kieskring misschien wel een zetel of twee uit de brand kunnen slepen. Als de partij daarmee op de wip komt, kan Didier Reynders zijn ultieme droom voor 2009 opnieuw opbergen, en dreigt hij zelfs alleen in de oppositie te belanden. Nu ja, samen met Front National dan…

Dat MR en Ecolo samen meer stemmen halen dan PS en cdH, is deze keer niet zozeer de verdienste van de liberale partij, maar wel van de groene. Inderdaad, de MR blijft onder haar niveau van 2007 scoren, en moet het leiderschap in het Waalse partijpolitiek landschap nog steeds afstaan aan de PS. Sedert de verkiezingen van 2007 zit de partij trouwens duidelijk in een dalende trend, maar anderzijds moet daar ook aan toegevoegd worden dat bij diezelfde verkiezingen in 2007 haar aanhang schromelijk onderschat werd door alle peilers. Misschien slaagt Didier Reynders er ook deze keer wel in een blauw konijn uit zijn hoge hoed te toveren?

Scoort de MR niet zo goed, dan zet ook de PS geen score neer waar ze tevreden mee zou mogen zijn. Eigenlijk klampt de partij zich vast aan de score van de vorige verkiezingen, die op zich al catastrofaal laag was voor een partij die nog niet zo lang geleden gemakkelijk ruim boven de dertig procent zat. Deze peiling vond trouwens plaats na de fameuze studiereis van enkele Waalse parlementsleden, voornamelijk van PS-signatuur, naar de Verenigde Staten, maar vóór de nieuwste schandalen in Charleroi. Het zou dus best kunnen dat er in de komende weken nog een procentje af zal gaan voor de socialistische partij. De partij werd in 2007 trouwens al evenveel overschat als de MR onderschat werd door de peilers, weliswaar met uitzondering van Vers l'Avenir.

Ook op de tweede rij wordt er gevochten voor het leiderschap, en bij alle drie de Franstalige peilers is Ecolo nu groter dan de cdH. Le Soir is echter voorlopig de enige krant bij wie het verschil tussen de twee partijen ook significant is. De groei van Ecolo op minder dan twee jaar tijd kan overigens niet anders dan spectaculair genoemd worden: in 2006 stond Ecolo in de peilingen immers amper iets hoger dan Groen! in Vlaanderen, terwijl de partij vandaag dubbel zo groot lijkt. De verdediging van Groen!-voorzitster Mieke Vogels dat Ecolo niet met Groen! te vergelijken zou zijn omdat Ecolo nu eenmaal Ecolo is, gaat dan ook maar moeilijk op, tenzij ze daarmee wou impliceren dat er een meetbaar verschil in competentie bestaat tussen de leidingen van de twee ecologische partijen.

Werpen we tot slot nog even een blik op de score van het Front National. Veel nieuws valt er bij die partij eigenlijk niet te rapen: ze blijft het namelijk buitengewoon ellendig doen. Dat neemt niet weg dat ze, zoals reeds aangegeven, er desondanks wel eens in zou kunnen slagen in een kieskring hier of daar toch een zetel uit de wacht te slepen, waardoor ze op de wip terecht zou kunnen komen. Of beter gezegd, ervoor zou kunnen zorgen dat niet alleen in Vlaanderen maar ook in Wallonië na de verkiezingen drie partijen nodig zullen zijn om een werkbare meerderheid te kunnen vormen. Theoretisch geeft dit vier mogelijkheden, maar twee daarvan (PS–MR–Ecolo en MR–Ecolo–cdH) kunnen eigenlijk onmiddellijk al uitgesloten worden omdat het weinig waarschijnlijk lijkt dat PS en cdH niet samen in de regering zouden willen zitten. Daarmee blijven alleen nog een afspiegeling van de federale regering (PS–MR–cdH) of een olijfboomcoalitie (PS–Ecolo–cdH) over. Kiezen PS en cdH voor de laatste optie, zou de federale regering wel eens snel in de moeilijkheden kunnen raken, met misschien wel nieuwe, federale verkiezingen in de herfst tot gevolg.

Peiling plaatst LDD en Open Vld op gelijke hoogte

Een tijdje geleden publiceerde de Franstalige krant La Libre Belgique de resultaten van haar driemaandelijkse politieke barometer. Aan Vlaamse zijde kreeg de tweede plaats van Lijst Dedecker de meeste aandacht in de media, terwijl aan Franstalige zijde vooral de derde plaats van Ecolo aan bod kwam.

Deze peiling kwam iets meer dan drie weken na die van De Standaard en VRT, en toont eigenlijk een heel ander beeld van het Vlaamse politieke landschap. In het bijzonder voor drie partijen, namelijk Open Vld, Lijst Dedecker en N-VA, verschillen de scores in de twee peilingen meer dan een foutenmarge, en dat is opmerkelijk (en werd in geen enkele krant opgemerkt, laat staan becommentarieerd).

Voor CD&V is er eigenlijk weinig verschil tussen de twee peilingen: de partij blijft de grootste in Vlaanderen, boven de magische grens van twintig procent, en daar mag ze op dit ogenblik waarschijnlijk ook tevreden mee zijn. Ook voor Vlaams Belang is er weinig verschil tussen de twee peilingen: de scores voor die partij zijn virtueel gelijk. Anders is het gesteld met Open Vld en Lijst Dedecker. La Libre Belgique geeft Open Vld een duidelijk slechtere score dan De Standaard en VRT, terwijl Lijst Dedecker bij La Libre Belgique zo goed scoort dat het Open Vld net voorbij steekt en er dus de tweede plaats mee mag delen. Drie weken eerder stond Lijst Dedecker bij De Standaard en VRT zelfs nog op een vierde plaats, na sp.a. Die laatste partij blijft het overigens slecht doen, ondanks de financiële crisis die de partij toch wind in de zeilen zou moeten geven.

Wat de kleinere partijen betreft, valt op dat Groen! op een stabiele score van rond de zeven procent blijft hangen. Het is toch merkwaardig dat een partij als Groen! op zo'n lage score blijft dobberen ondanks alle klimaathysterie. Ook de financiële crisis zou deze fundamenteel anti-kapitalistische partij wind de zeilen moeten geven, net zoals sp.a, maar beide partijen samen dreigen straks minder dan een vijfde van de Vlamingen te vertegenwoordigen. Er was een tijd dat sp.a alleen al beter deed.

Over N-VA verschillen La Libre Belgique en De Standaard–VRT duidelijk van mening. La Libre Belgique plaats de partij op een zucht boven de kiesdrempel, terwijl De Standaard en VRT haar drie weken eerder nog rond de tien procent gaven. Vergeleken met de vorige peiling van La Libre Belgique gaat de partij er echter op vooruit, want in december van verleden jaar meende de krant nog dat N-VA nipt onder de kiesdrempel zat. Het blijft dus bang afwachten voor N-VA wat 7 juni zal brengen.

Een simulatie voor de zetelverdeling in het Vlaams Parlement leert dat de huidige coalitie met deze uitslag waarschijnlijk nog steeds over een comfortabele meerderheid zou beschikken, en dus verder zou kunnen regeren. Ook een coalitie van CD&V, Open Vld en LDD behoort tot de mogelijkheden, al zou dat politiek niet voor de hand liggen. Een olijfboomcoalitie (CD&V, sp.a en Groen!, eventueel zelfs aangevuld met N-VA) of een heruitgave van paars-groen is in Vlaanderen voorlopig nog niet mogelijk.

Aan Franstalige zijde blijft de dubbele tweestrijd spannend. De PS komt opnieuw uit de peiling als de grootste partij in Wallonië, maar het verschil met de MR is niet significant groter geworden. Ecolo wordt voor de allereerste keer groter dan cdH in een peiling van La Libre Belgique, overigens net zoals in de peiling van Vers l'Avenir tien dagen eerder. FN blijft onder de kiesdrempel steken, terwijl LiDé zelfs nog niet in de buurt van de kiesdrempel komt.

Wittebroodsweken van Lijst Dedecker over?

De laatste dagen kwam Jean-Marie Dedecker zwaar onder vuur te liggen omwille van zijn privé-onderzoek naar mogelijke fraude door Minister van Buitenlandse Zaken Karel de Gucht. Daarvoor was er al de uitgebreide berichtgeving over de strubbelingen binnen Lijst Dedecker naar aanleiding van de lijstvormingen voor de komende verkiezingen. Tot voor kort kwamen de partij en haar voorzitter vooral positief in de media, maar blijkbaar zijn de wittebroodsweken van Jean-Marie Dedecker en zijn partij nu over.

Er was een tijd dat Jean-Marie Dedecker nog lid was van de Open Vld, toen trouwens nog gewoon VLD, en op enige populariteit mocht rekenen in de media. Niet dat iedereen zijn stijl en wat hij zei zo goed kon smaken, maar precies door zijn stijl en vrai parler zagen sommigen in hem een bedreiging voor het Vlaams Belang, en dat was nu eenmaal wel enige hulp waard. Toen hij echter zijn ambities verlegde van gewoon maar senator zijn en zich hier en daar als nuttige idioot laten gebruiken in de strijd tegen het Vlaams Belang naar ministerschap en zelfs partijvoorzitterschap van de liberale partij, was het uit met de pret. Hoewel peilingen zoals De Stemmenkampioen nog steeds aanwezen dat Jean-Marie Dedecker één van de populairste politici in Vlaanderen was, gebruikten sommige journalisten en perscommentatoren veel energie om aan te tonen dat hij helemaal niet zo populair was. En hoe meer Jean-Marie Dedecker op ramkoers kwam met de partijleiding van de Open Vld, hoe meer men zijn best deed om aan te tonen dat hij geen aanhang had, en zelfs nooit gehad had.

Uiteindelijk werd Jean-Marie Dedecker door Bart Somers uit de Open Vld gezet, splitste door zijn korte lidmaatschap van de N-VA zelfs even het kartel CD&V–N-VA, om ten slotte zijn eigen partij, de Lijst Dedecker op te richten. De pers wist zich eerst niet goed een houding aan te meten tegenover de nieuwe partij, maar besloot haar uiteindelijk aan de borst te drukken omdat de partij enerzijds ongevaarlijk klein bleef, en anderzijds een paar procentpunten van de score van het Vlaams Belang kon afpeuzelen. Dat de leiding van het Vlaams Belang eigenlijk niet goed weg wist met Lijst Dedecker en eerder paniekerig reageerde verhoogde alleen maar het plezier bij een bepaald deel van de pers. Elke mandataris die de overstap waagde van het Vlaams Belang naar Lijst Dedecker kon rekenen op vijf minuten nationale media-aandacht, en veranderde in de ogen van menig journalist plotsklaps van zwart schaap in verlichte rechts-liberaal. Wilde men de oppositie eens aan het woord laten over één of andere actueel politiek thema, kon men altijd Jean-Marie Dedecker opvoeren als lid van de rechtse oppositie, ook al maakte hij daar niet meer dan een kleine fractie van uit. Sommige journalisten dreven het zelfs zover parlementaire initiatieven van het Vlaams Belang toe te schrijven aan Lijst Dedecker, om vervolgens het succes van Lijst Dedecker te verklaren door de activiteit van Lijst Dedecker en de passiviteit van het Vlaams Belang in het parlement.

Ondertussen steeg de aanhang van Lijst Dedecker met elke peiling die gepubliceerd werd. Op 3 oktober van verleden jaar gebeurde dan ook wat moest gebeuren: een deel van de pers ging bijna uit de bol toen Lijst Dedecker in een peiling van La Libre Belgique als groter dan het Vlaams Belang uitgeroepen kon worden. Dat de voorsprong slechts 0,1% bedroeg, en dus in het licht van een foutenmarge van enkele procenten zelfs geen voorsprong genoemd kon worden, kon en mocht de pret niet drukken. Dat de partij een week later in een peiling van De Standaard en de VRT ook de sp.a voorbijstak, werd al iets minder in de verf gezet. En toen duidelijk werd dat ze zelfs de Open Vld kon voorbijsteken, en dus stilaan toch een bedreiging begon te vormen voor de gevestigde machten –op 29 maart was het zover in een peiling van La Libre Belgique, overigens drie weken nadat de partij teruggezakt was tot de vijfde plaats in een peiling van De Standaard en de VRT– kon verwacht worden dat de media stilaan het geweer van schouder zouden beginnen veranderen in hun benadering van Lijst Dedecker en het fenomeen «Jean-Marie Dedecker». Het einde van de wittebroodsweken van Lijst Dedecker was daarmee in zicht.

Wat hebben we de laatste weken inderdaad allemaal niet gehad? Tot voor kort werd, zoals reeds gezegd, elke mandataris die zijn geluk bij Lijst Dedecker kwam zoeken als een held binnengehaald –voor zover hij of zij uit het Vlaams Belang kwam dan toch– maar bij de lijstvorming bleek plots dat de partij dan toch niet uitsluitend uit onbaatzuchtige politici bestond. Dat er postjesjagers tussenzaten. Ruziestokers zelfs. Dat sommigen van hen de zaken zelfs zo gortig vonden dat ze er terug van tussenuit trokken. Partijvoorzitter Jean-Marie Dedecker bleek bovendien niet vies te zijn van enkele autoritaire trekjes – hij, die destijds nog zo opgekomen was voor zijn recht op vrije meningsuiting in de pers bij die andere liberale partij. Het bleek zelfs dat hij meer dan eens hetzelfde plaatsje op een verkiezingslijst aan meer dan één persoon had beloofd, of zelfs beloftes aan militanten van het eerst uur prompt introk wanneer een BV het plots in het mediatieke hoofdje haalde zich ook in de politiek te willen werpen. En het werd allemaal breed uitgesmeerd in de pers.

De laatste dagen is men in de pers nog een stapje verder gegaan. Nadat hij een tip over mogelijke fraude gekregen had, schakelde Jean-Marie Dedecker een privé-detective in om de zaak grondig uit te spitten. Het onderzoek leverde niets op, en daar had het verhaal normaler wijze ook moeten eindigen. Op één of andere manier is het verhaal echter in de pers uitgelekt, en sindsdien schreeuwen pers en politici moord en brand. Karel de Gucht maakte gewag van «Gestapo-praktijken», terwijl zoon Jean-Jacques de Gucht de zaak «angstaanjagend» vond. Laten we echter wel wezen: de Gestapo was een geheime politie die een klopjacht maakte op personen en organisaties die een politieke bedreiging vormden voor het nazi-regime. Instellingen als het CGKR komen veel eerder in aanmerking om omschreven te worden als een Gestapo-praktijk dan een oppositielid dat een detective inhuurt om een concreet dossier nader te onderzoeken.

Welke reële keuzes had Jean-Marie Dedecker immers? Had hij de zaak zélf moeten onderzoeken in plaats van een privé-detective in te huren? Fundamenteel maakt dit geen verschil uit – het blijft immers een privé-onderzoek. Had hij naar de politie moeten stappen? Je moet al heel naïef zijn om te willen geloven dat men zich daar het vuur uit de sloffen zou willen lopen om een onderzoek te openen naar een minister van één van de gevestigde partijen. Laatste optie was de hele zaak naar de pers te lekken, wat bezwaarlijk een verantwoordelijke houding genoemd kan worden. Op dat vlak zit N-VA-voorzitter Bart de Wever er dus wel degelijk mijlenver naast, wanneer hij het privé-onderzoek van Jean-Marie Dedecker als «populistisch» omschrijft. Hoe kan een onderzoek dat als het niets zou opleveren niet in de media zou gebracht worden nu populistisch zijn? Een ongecontroleerde beschuldiging onmiddellijk naar de pers lekken daarentegen, dát zou pas populistisch geweest zijn. Kan men zich trouwens een betere manier voorstellen om Karel de Gucht in deze zaak volledig wit te wassen dan wat hier gebeurd is: namelijk dat hij volledig onschuldig uit een privé-onderzoek van een oppositielid (en boezemvijand) gekomen is? Wat Jean-Jacques de Gucht zo angstaanjagend vindt aan de hele affaire ontgaat me dus een beetje, maar misschien heeft hij wel een klaardere kijk op de zaken om angst aangejaagd te worden…

Het interessantste aan heel de zaak is de manier waarop ze in de pers voorgesteld wordt. De verdediging van Jean-Marie Dedecker, die tot nog toe op nogal wat krediet kon rekenen, komt amper of helemaal niet uit de verf. Politici van traditionele partijen worden echter uitgebreid aan het woord gelaten om hem neer te sabelen. Meer zelfs, LDD-lid Helena van Dessel uit Limburg zag haar kans schoon op vijf minuten beroemdheid door zich te distantiëren van haar partijvoorzitter en haar vertrek uit de partij aan te kondigen, en kreeg die vijf minuten ook. Veel plaats voor enige nuance of redelijkheid lijkt men in de pers in ieder geval niet te willen vrijmaken.

Amper enkele maanden geleden zou de zaak waarschijnlijk totaal anders in de pers gekomen zijn, als ze überhaupt al in de pers gekomen zou zijn. Was Jean-Marie Dedecker de laatste tijd té gevaarlijk geworden voor de gevestigde machten, en ziet men vandaag zijn kans schoon om hem eens een lesje te leren en meteen ook een kopje kleiner te maken? Bij Lijst Dedecker houden ze er in ieder geval in het vervolg best rekening mee dat de wittebroodsweken in de pers blijkbaar over zijn, en het echte leven nu pas begonnen is.

sp.a wil zelfbediening institutionaliseren

De sp.a pleit voor samenvallende verkiezingen – niet alleen deze keer op 7 juni, maar voor altijd door de invoering van legislatuurparlementen. De partij vindt die eis zelfs zo belangrijk, dat ze er geld voor over heeft om er via een stroman een eigen webstek voor op te zetten. Sed cui interest? In de eerste plaats de sp.a zelf natuurlijk, die zich hiermee in alle regeringen zou kunnen betonneren.

De sp.a pleit dus voor samenvallende verkiezingen, en partijvoorzitster Caroline Gennez is er zelfs niet te beroerd voor om de CD&V federaal ervan te beschuldigen de slogan «eerst mijn job en dan de uwe» te huldigen. Caroline Gennez weet waarover ze spreekt: het zit de sp.a immers nog altijd dwars dat ze door de interne verwarring na de pandoering die ze in 2007 kreeg federaal niet mee aan de vetpotten zit, en dat moet natuurlijk zo snel mogelijk gecorrigeerd worden. En als dat betekent dat daarvoor ongrondwettelijke verkiezingen gehouden moeten worden, dan zal de partij daar geen probleem van maken.

Ongrondwettelijk? Caroline Gennez meent dat Brussel-Halle-Vilvoorde nooit gesplitst zal kunnen worden in het aanschijn van nieuwe verkiezingen, en wil daarom vervroegde federale verkiezingen gebruiken als breekijzer om het arrondissement te splitsen. Je moet het eigenlijk toch maar durven vertellen als voorzitster van een partij die meer dan veertig jaar lang niets, maar dan ook niets heeft gedaan om deze anomalie uit de wereld te helpen. Of toch: als lid van de paarse regering-Verhofstadt I hebben ze er door de invoering van provinciale kieskringen voor gezorgd dat Brussel-Halle-Vilvoorde vandaag een acuut institutioneel probleem is geworden dat niet meer ontkend of verdoezeld kan worden. Verder weet de partij zich over dit onderwerp geen houding aan te meten, geprangd als ze zit tussen haar belgicistische reflex, de bergen boter die ze historisch op haar hoofd heeft, en haar rol als oppositiepartij die de kuiperijen van de Vlaamse federale regeringspartijen in dit dossier zou moeten aanklagen. Geld heeft ze er in ieder geval nooit voor over gehad.

Wat zijn dan de principiële argumenten pro van de sp.a om voortaan de federale, regionale en Europese verkiezingen te laten samenvallen? Eén ervan is dat verkiezingen duur zijn, een klassieker (en dooddoener) dus. Volgens de partij bedraagt het prijskaartje voor een verkiezing zo'n 11 miljoen euro, zeg maar drie Agustaschandalen, en een naïeve ziel zou toch alleen maar verwonderd kunnen zijn dat de partij die bij uitstek voor overheidsingrepen in de economie pleit daar problemen van maakt. In een land als België, waar partijen naast lidgelden en afdrachten van mandatarissen in de praktijk alleen nog maar overheidsdotaties kunnen ontvangen, overigens goed voor zo'n 80% van hun inkomsten, is een verkiezing immers één grote door de overheid gefinancierde injectie van middelen in de grafische en audiovisuele sector. Over de tewerkstelling via overheidsjobs bij gemeenten en allerlei andere instellingen die de verkiezingen moeten organiseren zwijgen we dan nog.

Een ander nepargument is dat de Belgen te vaak naar de stembus zouden moeten, en dat ze het beu zouden zijn «om de haverklap» naar de stembus te moeten gaan. In landen als Duitsland, Frankrijk, om over de VS met een vaste cadans van eens om de twee jaar nog maar te zwijgen, moeten de inwoners vaker naar de stembus, zonder dat er daar iemand over klaagt. Het verbaast al dat Caroline Gennez het plebs nog wil toelaten om eens om de vijf jaar toch nog eens een nieuw parlement samen te stellen. Waarom niet ineens al die vervelende verkiezingen afschaffen? Als dat bovendien niet goedkoop zou zijn!

Een andere zaak is dat volgens haar de mensen verward worden door gescheiden verkiezingen. En daar valt warempel nog iets voor te zeggen ook met al die federale politici die zich geroepen voelen om op een regionale of Europese lijst te gaan staan. Samenvallende verkiezingen zullen die verwarring echter niet kunnen opheffen. Integendeel zelfs: ze zullen de lijnen tussen regionale, federale en Europese verkiezingen helemaal uitwissen, en van de regionale regeringen opnieuw bijhuizen maken die de federale regering zullen moeten weerspiegelen. Om het probleem van politici die in het ene parlement zitten en tegelijkertijd nepkandidaat zijn voor een ander parlement op te lossen, bestaat er maar één degelijke oplossing: eisen dat ze ontslag nemen uit het parlement waarin ze zitting hebben van zodra ze zich kandidaat willen stellen voor een ander parlement, en niet pas nadat ze eventueel verkozen zijn. Merkwaardig dat de sp.a daar dus niet voor pleit.

Waar is het de sp.a dan wel om te doen? Als de partij er geld wil aan besteden, moet het wel een belangrijke zaak zijn, en dat is het ook… voor de partij. De partij wil er zich immers van verzekeren in de toekomst steeds en altijd op alle niveaus mee aan de vetpotten te kunnen zitten. Aan Vlaamse zijde is het partijlandschap vandaag immers zo versnipperd, dat de sp.a zelfs als partijtje dat nog geen 15% haalt zo goed als incontournable is om een Vlaamse regering te vormen. Het cordon sanitaire sluit immers het Vlaams Belang uit, en of CD&V en Open Vld een coalitie met Lijst Dedecker zullen aandurven is hoogst onzeker, voor zover zo'n coalitie al mogelijk zal zijn en de partij de komende verkiezingen overleeft. Is de sp.a incontournable op Vlaams niveau, kan ze aan Open Vld en CD&V meteen ook de eis stellen er ook op federaal niveau bij te mogen zijn, voor zover de PS aan Franstalige zijde ook al niet incontournable is en de sp.a mee aan de federale onderhandelingstafel eist. Hierdoor krijgt de partij veel meer vat op haar eigen lot, en kan ze de chaotische toestanden van 2007 en de schizofrene toestand van 2008 en 2009 in de toekomst misschien vermijden. Combineer dit nog eens met legislatuurparlementen op alle niveaus, en het is duidelijk dat de sp.a met haar voorstel nog meer dan de CD&V vooral voor haar eigen jobs zorgt.

Hoeven we dan bevreesd te zijn voor het voorstel van de sp.a? De sp.a zit wat betreft haar analyse van de stilstand binnen de federale regering volledig juist, maar verzuimt te vertellen dat het contrast met pakweg een half jaar geleden groot is, en dat dit zo z'n redenen heeft. Inderdaad, hoewel ook de federale regeringspartijen stilaan in verkiezingsmodus raken, heeft geen één van hen er zin in of belang bij tegen 7 juni federale verkiezingen uit te lokken. Noch PS noch MR willen immers aan Franstalige zijde de inzet verdubbelen, cdH heeft meer te verliezen –haar derde plaats in het Franstalige partijlandschap en de federale regeringsdeelname– dan ze kan winnen, en CD&V vreest terecht voor een fikse pandoering. En de Open Vld heeft inderdaad, zoals ik op 2 januari al correct analyseerde, haar verkiezingskar volledig gekeerd, en destabiliseert de federale regering niet meer. Indien de federale regering alsnog valt en er op 7 juni ook federale verkiezingen gehouden zullen worden, zal dit aan een accident de parcours te wijten zijn, niet aan een op voorhand uitgedokterde strategie.