Op zijn blog beklaagt Sven Gatz er zich over dat de N-VA geen gat in de lucht sprong van vreugde na de reactie van de Franstaligen op de nota-Peeters. «Men moet in het water springen om te leren zwemmen en niet pruilend aan de kant blijven staan met het excuus dat men zijn zwembroek is vergeten,» leest hij Geert Bourgeois en Bart de Wever de les, maar stapt hij wel een beetje licht over dat kleine detailletje dat het probleem niet echt is dat de N-VA haar zwembroek vergeten is, maar dat de Franstaligen het zwembad hebben laten leeglopen.Beginnen we toch maar even bij het begin met de zwembad-metafoor van Sven Gatz. In juli stelde Yves Leterme vast dat er met de Franstaligen echt geen zwempartijtje in zat, en dus huurde het Paleis drie redders in die eigenlijk als voornaamste opdracht hadden ervoor te zorgen dat vooral Koning Albert II droge voeten kon blijven houden – of dat nu betekende dat de Franstaligen alsnog mee in het onderhandelingsbad kropen, of de Vlamingen aan de kant zouden blijven staan zonder dat de Kroon in het water zou belanden. Zoals te verwachten viel, hebben de drie redders deze zomer vooral in de graskant in de zon gelegen.
Eind augustus kon Vlaams Minister-President Kris Peeters de toestand niet langer aanzien, en liet hij op eigen initiatief het zwembad met fris water vollopen om daarna de Franstaligen, en dan in het bijzonder zijn Franstalige tegenhanger Rudy Demotte, uit te nodigen voor een frisse duik. Aanvankelijk reageerde de Franstaligen verdeeld en raakten zelfs met mekaar slaags aan de rand van het zwembad. Uiteindelijk vonden ze echter hun eensgezindheid weer terug, en lieten op een professionele wijze het zwembad in een mum van tijd weer leeglopen. Meer zelfs, één van hen, Olivier Maingain, plaste nog eens nadrukkelijk in de droge put door de uitbreiding van Brussel en de benoeming van de drie Franstalige burgemeesters in de Vlaamse Rand te eisen. Hoeft het te verwonderen dat de N-VA niet bepaald happig is om haar nek te breken door een flukse duik vanaf de zeven-meter-springplank?
Ergerlijker is echter dat zowel Open Vld als sp.a ondertussen aan de kant de grootste komedie staan op te voeren door te doen alsof het zwembad nog steeds tot aan de rand met fris water gevuld is, en veinzen dat ze staan te popelen om een duik te maken. Alleen… N-VA en Kris Peeters moeten van hen wel met hen meespringen, ja, ze moeten zelfs éérst springen en liefst ook nog hun ogen sluiten en de neus dichtknijpen ook. En ze verwijten die twee bovendien onredelijkheid als ze dat niet meteen én met veel enthousiasme willen doen. De vraag is alleen: wat houdt hen eigenlijk tegen om samen met Groen! in de federale Kamer een alternatieve meerderheid samen te stellen –was het niet de sp.a die Groen! de toegang tot het zwembad ontzegde?– om alsnog samen met de Franstaligen een frisse duik in dat toch zo uitnodigende zwembad te nemen? De Vlaamse kiezer zal in dat geval ongetwijfeld de heldhaftigheid en de moed van de Open Vld en de sp.a op prijs weten te stellen, en de twee partijen met een enorme verkiezingsoverwinning belonen op 7 juni 2009, ook al gaat het op die dag om regionale verkiezingen die in principe niets, maar dan ook niets met de federale staatshervorming te maken hebben. Onbegrijpelijk dat die twee partijen zo'n kans zomaar laten liggen.
Nog geen vierentwintig uren oud was ze, en het werd al duidelijk dat ook de nota-Peeters vergeefse moeite was om een serieus gesprek aan te kunnen vatten met de Franstaligen. In een eerste reactie wilden ze zich immers niet door de Vlamingen laten dicteren wie er wel en wie er niet in hun delegatie mocht zitten, maar na een (voorlopig eerste) aanpassing van de nota dicteerde Didier Reynders plots wel dat Yves Leterme ook aan tafel moest zitten, of hij zou zijn kat sturen. Diezelfde Didier Reynders overigens die er in juli nog met een lang gezicht bijliep omdat hij toen door de Vlamingen geweerd werd.Het bovenstaande stukje totentrekkerij dat Didier Reynders opvoerde naar aanleiding van de nota-Peeters spreekt boekdelen, en toont duidelijk aan dat de Franstaligen nog steeds het gevoel hebben dat ze het zich perfect kunnen veroorloven grandioos met de voeten van de Vlamingen te spelen. Immers, in juli dachten de Vlamingen nog dat de Franstaligen het eindelijk begrepen hadden en we afstevenden op een dialoog van gemeenschap tot gemeenschap, dat wil zeggen: één tussen Kris Peeters en zijn Franstalige collega Rudy Demotte. De nota-Peeters maakte echter een opening voor een dialoog waarbij ook Brussel vertegenwoordigd is aan beide zijden van de tafel, zij het met een klein omweggetje, én zorgt ervoor dat ook Didier Reynders kan deelnemen aan de gesprekken in zijn hoedanigheid van federaal Minister van Institutionele Hervormingen. En dat laatste dus enkel en alleen maar omdat de MR in de verscheidene deelregeringen in de oppositie zit maar toch graag mee zou willen praten over de staatshervorming.
De vraag die men zich ondertussen aan Vlaamse zijde moet stellen, en die met het partijcongres van de N-VA op 21 september prangend op de voorgrond komt, is in hoeverre er met de Franstaligen de komende weken en maanden echt een ernstig gesprek gevoerd zal kunnen worden over een staatshervorming. Het schouwspel beneden de taalgrens kan daar eigenlijk weinig twijfel over laten bestaan, en N-VA-partijleden die op 21 september wensen verder te gaan met de regering-Leterme I –al dan niet «met de dood in het hart»– riskeren bij hun kiezers twijfel te zaaien over hun politieke, strategische en niet in het minst ook intellectuele capaciteiten in hun bovenkamer. De Franstaligen geven immers sterk de indruk dat zij voorlopig nog niet van plan zijn de komende gesprekken op iets zinvols te laten uitdraaien, en dan zeker de eerste jaren niet.
Jaren? Wanneer men vandaag aan Franstalige zijde «belooft» dat de Vlamingen vóór de komende regionale verkiezingen niets hoeven te verwachten, kunnen alleen kerstekinderen aan Vlaamse zijde verwachten dat er binnen twee jaar wél een grote staatshervorming uit de hemel zou komen gevallen. Hoewel: Herman van Rompuy schijnt tot die groep kerstekinderen te behoren, want, zeer ambitieus als hij is, hoopt hij dat er vóór de verkiezingen misschien toch al wel voorakkoorden zouden kunnen gesloten worden. Voorakkoorden! Gaan we op dat élan verder, kunnen de eerste wetsvoorstellen misschien al tegen de zomer van 2011 geformuleerd worden, tegen de lente van 2017 ingediend, en ergens in de loop van de herfst van 2042 misschien zelfs gestemd. Als ze bij de N-VA dus toch maar een beetje geduld zouden willen hebben…
Want als er aan één ding zeker niet getwijfeld mag worden, dan toch wel aan de federale loyauteit van de Franstaligen. Wat Rudy Demotte eerder deze week trouwens ook nadrukkelijk in de media kwam verkondigen. Voor wie geen goed verstaander zou zijn: in tegenstelling tot die doortrapte Vlamingen dus, die hun belofte om 400 miljoen euro opzij te zetten om de federale begroting te redden «zomaar» introkken. Waar Rudy Demotte wel aan voorbijging, was dat die 400 miljoen euro beloofd waren onder voorwaarde dat er ondertussen een staatshervorming zou komen. En dat geen enkele Franstalige politicus op dat ogenblik aan de federale regering vertelde dat die 400 miljoen euro dan maar best buiten de begroting gehouden zou worden, om het op die manier te zeggen. Tot zover die Franstalige loyauteit dus. (En hoe «loyaal» was die 80/20-verdeelsleutel eigenlijk om te beginnen?)
Wat mogen we de komende dagen en weken dan verwachten?
Allereerst een voortzetting van het Franstalig gebakkelei over wie er wel en wie er niet rond de tafel zal mogen zitten bij de «interinstitutionele dialoog», en of de Vlamingen überhaupt wel meningen mogen hebben over wie er in de Franstalige delegatie zal zitten, en tegelijkertijd Franstalige veto's en eisen over wie er in de Vlaamse (en de federale) delegatie zal zitten. Volstaat dat niet om de kaap van 21 september te halen, kan er altijd nog een rondje bij over de vraag wat er wel en wat er niet op het «menu» van de dialoog zal mogen staan, iets over de koopkracht of asielzoekers, maar ik verwacht dat als de N-VA haar vertrouwen in de federale regering finaal zou opzeggen, de Franstaligen dit zullen aangrijpen als een nieuwe kans om nog maar eens een vertragingmanœvre in te lassen. Eén mogelijkheid is de plaatsing van Brussel-Halle-Vilvoorde op de agenda, waardoor de CD&V in een bijzonder lastig parket geplaatst kan worden als die partij de regering-Leterme I toch zou blijven steunen. Dat betekent niet dat er veel betere of snellere resultaten verwacht hoeven te worden als de N-VA toch haar vertrouwen aan de federale regering zou geven: in dat geval zal de fameuze dialoog vroeg of laat –laat ons zeggen eerder laat– van start gaan, waarna zij tergend langzaam zal voortschrijden om uiteindelijk in niets te verzanden.
De cruciale zaak is immers de volgende: de Franstaligen zijn ervan overtuigd dat Yves Leterme bereid is niet alleen zijn kartel maar desnoods ook zijn partij op te offeren om toch maar aan de macht te kunnen blijven tot 2011. Dit kan niet beter geïllustreerd worden dan door zijn afwezigheid op de Gordel omwille van «familiale» redenen, terwijl hij wel –en reken maar: gretig en met veel plezier– naar de XIIe Sommet de la Francophonie in Québec zal trekken. En niet te vergeten: nu het erop lijkt dat het Verdrag van Lissabon dan toch ten dode opgeschreven is, behoudt het roterende voorzitterschap van de EU haar huidige belang, en aan wie zal het de beurt zijn in de tweede helft van 2010? Precies: België, en wees er maar zeker van dat Yves Leterme hardnekkig zijn best zal doen om dát stukje kaas niet van zijn boterham te laten halen. Geef de Franstaligen maar eens ongelijk wanneer zij denken dat er met de Vlamingen nog steeds niet echt onderhandeld hoeft te worden over een staatshervorming.
Het is eens iets ander: een partijvoorzitter die de andere partijen onverantwoord gedrag verwijt. Zelden was het echter zo duidelijk dat de pot de ketel verwijt dat hij zwart ziet, want de klacht dat de houding van «sommigen» onverantwoord is, is nog het meest van al op de top van de Open Vld zelf van toepassing. De manier waarop die top deze week nog maar eens een politiek spelletje speelde om de CD&V nog eens te kunnen jennen is daar trouwens een goed zeer voorbeeld van.Eerst was er Vlaams minister Dirk van Mechelen –inderdaad, van de Open Vld– die liet vaststellen dat hij zich niet meer gebonden voelt door de belofte van de Vlaamse Regering om 400 miljoen euro opzij te zetten om de federale begroting in evenwicht te houding nu het duidelijk wordt dat er dit jaar geen grote staatshervorming meer zal komen. Karl-Heinz Lambertz, één van de drie «bemiddelaars» die een «interinstitutionele dialoog» op gang willen trekken, roept dat toch al enkele weken van de daken. Minister Dirk van Mechelen doet dan ook niet meer dan zowel Karl-Heinz Lambertz als Kris Peeters op hun woord te nemen, waardoor hij als Minister van Begroting de kans ziet Sinterklaas te mogen spelen. En dat op minder dan een jaar voor de volgende verkiezingen – hij zou gek zijn dat niet te doen.
Minister-president Kris Peeters had na de uitlatingen van Dirk van Mechelen natuurlijk weinig andere keus dan de vaststelling van de laatste te bevestigen. Ook voor hem komen er over minder dan een jaar verkiezingen aan, en bovendien zou een terugfluiting van Dirk van Mechelen niet bepaald in goede aarde gevallen zijn bij het Vlaamsgezinde gedeelte van de CD&V-achterban, om over de N-VA nog maar te zwijgen. Dus liet ook Kris Peeters in de media verstaan dat die 400 miljoen euro ook wat hem betroffen niet meer geblokkeerd zaten. Met als voorspelbaar gevolg een zware communautarisering van de volgende begrotingscontrole, want de facto werd de federale begroting deze week door Dirk van Mechelen en Kris Peeters grondig gekelderd.
Zo voorspelbaar als de reactie van Kris Peeters was, zo voorspelbaar was het ook dat na de Vlaamse kaart van Dirk van Mechelen er een Belgische kaart van iemand anders uit de Open Vld-top moest volgen. En die kwam er deze morgen dan ook, in het interview van Bart Somers in De Morgen. Waarbij Bart Somers er overigens niet bepaald een probleem van maakte om in zijn redeneringen hier en daar wel heel kort door de bocht te gaan. Hij vraagt immers de «anderen» (Wie? Dirk van Mechelen soms die communauteir stokebrand speelt?) zich vooral te concentreren op de economische problemen, in het bijzonder de welvaart, de koopkracht en de armoede. Laat het nu echter zo zijn dat aan Vlaamse zijde iedereen het er al meer dan een jaar over eens is dat een staatshervorming een conditio sine qua non is om die problemen überhaupt te kunnen aanpakken – met uitzondering van Groen! natuurlijk, maar het zou anders de eerste keer geweest zijn dat die partij in een sociaal-economisch dossier de plank eens niet volledig mis zou slaan.
Laat er echter geen twijfel over bestaan: had de CD&V de Vlaams kaart van Dirk van Mechelen niet opgevolgd, dan had Bart Somers deze morgen ongetwijfeld een heel ander verhaal laten noteren, en zou hij er zeker niet vies van geweest zijn om aan zijn verhaal meteen ook één of andere deadline te koppelen. Het zou trouwens niet de eerste keer geweest zijn. Waarom hij dat doet is ook niet moeilijk om te raden: de spanning zowel binnen het Vlaams Kartel tussen N-VA en CD&V als intern in de CD&V zelf zoveel mogelijk opdrijven, zeker in het vooruitzicht van de partijcongressen van 21 en 27 september. Dat hij daarmee het land communautair of sociaal-economisch om zeep zou helpen is daarbij nog wel het minste van zijn zorgen, inclusief of het daarbij over Vlaanderen of België zou gaan.
Het merkwaardigste aan de zaak is eigenlijk nog dat de Open Vld met deze tactiek weg kan blijven komen. Het is de Open Vld niet die in de media slechte punten uitgedeeld krijgt omdat zij nu al meer dan een jaar flink meehelpt om de boel zoveel mogelijk te verlammen. Indien de partij het afgelopen jaar loyaal en consequent de Vlaamse kaart zou getrokken hebben, zou de regering-Leterme I nooit van start hebben kunnen gaan. Had de partij even loyaal en consequent de Belgische kaart getrokken, zou van een regering-Leterme I waarschijnlijk zelfs nooit sprake geweest zijn. Het is echter precies de januskopperij van de Open Vld die er mee voor zorgt dat het Vlaams Kartel met zichzelf blijft worstelen. Men kan nog redeneren dat de Open Vld uiteindelijk niet meer doet dan haar eigen partijbelangen te verdedigen, maar wanneer de voorzitter vervolgens op zo'n groteske manier zijn handen in onschuld probeert te wassen zonder dat er in de media daarover nog maar zoveel als een kleine opmerking verschijnt, is toch iets te gortig naar mijn smaak.
Twee maanden geleden hielden de Ieren hun referendum, met de gekende uitslag. Eén van de elementen in de aanloop naar dat referendum was de bezorgdheid over de Ierse abortuswetgeving. Niet alleen zijn de Ieren zo achterlijk er een abortuswetgeving op na te houden die in de ogen van menig progressieve journalist niet paars genoeg is, bovendien denken die eilandbewoners dan nog dat het Verdrag van Lissabon die wetgeving zou kunnen liberaliseren en stemden ze daarom massaal No, zelfs na uitdrukkelijke beloftes door politici dat er absoluut geen reden was om bang te zijn. Op 26 juli gaf het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (HvJ EG) de Ieren echter gelijk: nationale wetgeving is ondergeschikt aan eender wat men op Europees niveau ook zou mogen verzinnen, en de Deense Eerste Minister Anders Fogh Rasmussen zat meteen opgezadeld met een levensgroot binnenlands probleem. De Deense immigratiewetgeving mag immers na het arrest-Metock op straat gezet worden bij het groot vuil.Ik citeer letterlijk uit de persmededeling van het Hof van Justitie over het arrest-Metock: A non-community spouse of a citizen of the Union can move and reside with that citizen in the Union without having previously been lawfully resident in a member state. The right of a national of a non-member country who is a family member of a Union citizen to accompany or join that citizen cannot be made conditional on prior lawful residence in another Member State.
Het arrest kwam er na een rechtzaak aangespannen door vier mannen die in Ierland asiel hadden aangevraagd. Hun asielaanvraag werd door Ierland afgewezen, maar ondertussen hadden ze zich wel al gehuwd met niet-Ierse EU-burgers, en beriepen zich op de EU-wetgeving om toch in Ierland te mogen verblijven. De Ierse staat was van oordeel dat dat niet kon omdat zij voor hun verblijf in Ierland niet eerst in een ander EU-land hadden verbleven, maar het Europese Hof van Justitie wees die voorwaarde dus van de hand.
Onmiddellijk na de uitspraak dienden zich in Kopenhagen al «spontaan» enkele koppels aan op het stadhuis om een verblijfsvergunning te eisen voor hun respectievelijke niet-EU wederhelften. Zoals de lezer waarschijnlijk wel weet heeft Denemarken sedert 2002 de mogelijkheden tot immigratie sterk beperkt, maar het arrest-Metock dreigt de volledige Deense immigratiewetgeving nu onderuit te halen. Het arrest komt dan nog bovenop een klein schandaal dat de laatste maand aan de oppervlakte is gekomen, omdat kandidaat-immigranten niet altijd even volledig geïnformeerd werden over álle mogelijkheden die zij bezitten om Denemarken binnen te raken en er aan een verblijfsvergunning te raken.
Maar laat ik even teruggaan naar de achtergrond van de huidige –of moet ik nu schrijven vorige?– Deense immigratiewetgeving. Zoals zo ongeveer elk West-Europees land bezit ook Denemarken een belangrijke groep migranten die cultureel en religieus niet helemaal naadloos aansluit bij de oorspronkelijke bevolking. Gedwongen huwelijken met neven of nichten uit het thuisland op vaak heel jonge leeftijd die vervolgens jarenlang aangewezen waren op sociale uitkeringen waren schering en inslag, en vandaar ook de concrete voorwaarden die de Deense regering de laatste jaren ingevoerd heeft om zulke wantoestanden aan te kunnen pakken. Van die voorwaarden blijft na dit arrest waarschijnlijk niets meer over. En ook de Indvandringsprøve die op stapel stond, een beetje te vergelijken met de Duitse Einbürgerungstest maar dan voor immigranten, komt nu op losse schroeven te staan.
Voor alle duidelijkheid, de Deense publieke radio-omroep DR vatte de toestand als volgt samen: - Tot nog toe moesten echtgenoten of kinderen die gebruik wilden maken van de wet op familiehereniging eerst een vaste verblijfsvergunning gehad hebben in een ander EU-land. Deze voorwaarde valt nu weg door het arrest-Metock.
- Een Deen die vanuit het buitenland terugkeert naar Denemarken samen met zijn echtgenoot of echtgenote van buiten de EU moest tot voor kort werk gehad hebben of als zelfstandige aan de slag geweest zijn tijdens dat verblijf in het buitenland. Die voorwaarde is teruggeschroefd tot slechts enkele weken.
- Bij zijn terugkeer naar Denemarken diende de Deen in zijn eigen onderhoud te kunnen voorzien. Die voorwaarde viel in december van verleden jaar reeds weg door het arrest-Eind, afgeleverd door hetzelfde Hof van Justitite van de Europese Gemeenschappen.
- Bovendien laat de EU nu ook familiehereniging toe zonder rekening te hoeven houden met de Deense regels zoals de leeftijdsgrens van 24 jaar, het bewijzen van een sterkere binding van het koppel met Denemarken dan met thuisland van de echtgenoot of echtgenote, voldoende woonst en inkomsten, financiële garanties en de neef-nicht-regel.
In de praktijk betekent dit nu dat iedere Deense immigrant zich kan beroepen zijn Europese rechten om de Deense immigratiewetgeving te omzeilen. Het volstaat immers de wittebroodsweken door te brengen aan de andere kant van de Øresund in het Zweedse Malmö met één of ander eenvoudig baantje –achter de kassa staan of taxichauffeur spelen volstaat al ruimschoots– en klaar is kees.
Hoeft het gezegd dat het arrest-Metock ter rechterzijde van het Deense politieke spectrum enige commotie deed ontstaan? Pia Kjærsgaard
van de Deense Volkspartij (Dansk Folkeparti, DF) vond alvast dat de regering het arrest gewoon naast zich neer moest leggen. De conservatieve Eerste Minister Anders Fogh Rasmussen van de Liberale Partij (Venstre) vond dan weer dat de Deense Volkspartij beter wat zou afkoelen van de zomerwarmte. Volgens hem zou het onverantwoordelijk zijn om het oordeel van de rechters van het Hof zomaar te trotseren en op termijn kunnen leiden tot chaotische toestanden in de EU. Een opiniepeiling uitgevoerd voor de krant Jyllands-Posten toont echter aan dat de bevolking hem daar niet in schijnt te volgen: 57% meent dat de Deense immigratiewetgeving behouden moet blijven, terwijl slechts 33% de Deense wetgeving wil afstemmen op de Europese. Die resultaten staan echter in scherp contrast met een andere peiling, uitgevoerd door de krant Børsen , die aantoont dat er nog steeds een meerderheid bestaat voor de afschaffing van de vier zogenaamde EU-uitzonderingen op het Verdrag van Maastricht. Anders Fogh Rasmussen wil echter de diplomatische weg bewandelen, en samen met negen andere EU-lidstaten, waaronder Ierland, Finland en Groot-Brittannië, wil hij de andere Europese Eerste Ministers ervan overtuigen de regels voor het vrije verkeer van werknemers beter te preciseren.
De kern van het probleem is immers dat die regels niet voldoende gepreciseerd werden, en de rechters van het Europese Hof van Justitie dus de mogelijkheid hadden die regels zo ruim mogelijk te interpreteren. Dat betekent meteen ook dat wanneer onder meer Deense politici hun kiezers beloofden dat Denemarken haar soevereiniteit niet opgaf door lid te worden van de Europese Unie en vervolgens de implementatie van een hele reeks verdragen en andere «niet-grondwetten» door te voeren, zij die beloftes waarschijnlijk wel degelijk ter goeder trouw deden. En om dan even terug te koppelen naar het Ierse referendum: wanneer vandaag de Deense immigratiewetgeving op zulke wijze volledig onderuit gehaald kan worden, wie zegt dan dat het morgen niet de beurt zou kunnen zijn aan de Ierse of Poolse abortuswetgeving?
In dat verband is de bocht van 180 graden die Maria Wetterstrand van de Zweedse Milieupartij (Miljöpartiet de Gröna) eerder dit jaar uitvoerde veelzeggend. De officiële partijlijn is nog altijd dat de Milieupartij wil dat Zweden zich volledig uit de Europese Unie terugtrekt, maar Maria Wetterstrand is persoonlijk tot de conclusie gekomen dat het Zweedse EU-lidmaatschap al bij al zo slecht nog niet is. Reden? De manier waarop er binnen de EU aan milieuvraagstukken gewerkt wordt en dat de Unie niet te beroerd is om daarbij álle middelen waarover ze beschikt aan te wenden. In Denemarken hoeven ze daar waarschijnlijk nu geen tekening meer bij.
Voor wie daar toch nog een tekening bij hoeft: de Europese Commissie was alvast behoorlijk enthousiast over het arrest-Metock. Waarom de Ieren zo massaal No stemden is hen echter nog steeds een volkomen mysterie.
Het schijnontslag van 14 juli, hoogtepunt van de crisis van vorige maand, was volgens Yves Leterme ook een «kantelmoment» in de Belgische geschiedenis. Dat er die dag iets kantelde kan best waar zijn, de vraag is alleen maar wát er die dag dan wel precies kantelde, en wat voor gevolgen dat zal hebben.Welke betekenis geeft de Eerste Minister zelf aan dat kantelmoment, dat hij in een interview met De Standaard zelfs historisch durft te noemen? Ik citeer: «Het federale overlegmodel heeft op dat moment zijn grenzen getoond. We zitten in een dynamiek waarbij een uitsluitend federale oplossing voorgoed onmogelijk is geworden. We moeten nu verder werken vanuit de gemeenschappen en gewesten». Tussen de lijnen kan men begrijpen dat hij aanneemt dat ook de Franstaligen dat toen zo begrepen hebben, en dat ze er nu van overtuigd zijn dat er wel degelijk een staatshervorming moet komen.
Zouden de Franstaligen het nu dan werkelijk begrepen hebben? Ze hebben met Raymond Langendries, François-Xavier de Donnea en Karl-Heinz Lambertz nu wel drie bemiddelaars het veld ingestuurd, maar meer dan drie randfiguren –van de onderrand wel te verstaan– kan men hen niet noemen. Veel hebben zij de eerste veertien dagen overigens niet bereikt, of zoals Peter de Lobel in De Standaard raak schreef: «Nieuwe naam, geen inhoud». En vooral dat laatste past natuurlijk perfect in de Franse agenda: wel praten, maar liefst niet te veel vooruitgang boeken, laat staan ooit tot een akkoord te komen, lijkt op dit moment de zekerste strategie om een staatshervorming af te houden en het status quo te behouden. Het werkt ondertussen al veertien maanden, en zal nog minstens anderhalve maand werken.
En er zijn nog andere tekenen dat de Franstaligen hun houding nog niet veranderd hebben. Zo stellen de drie bemiddelaars een «interinstitutionele dialoog» voor. En hoewel de drie bemiddelaars nog maar weinig inhoud hebben kunnen of willen leveren, verraadt die naam genoeg om te weten dat het voornaamste doel van die interinstitutionele dialoog is zolang mogelijk te kunnen praten zonder tot een akkoord te komen, onder andere door zoveel mogelijk gesprekspartners te betrekken in de dialoog. En dat is overigens uitdrukkelijk geen interregionale dialoog, zoals men aan Vlaamse zijde eist.
Een ander teken dat de Franstaligen hun houding nog niet veranderd hebben, was de reactie van Elio di Rupo op de verlenging van het mandaat van de drie bemiddelaars. Hij wil immers een «constructieve» staatshervorming die de «levenskwaliteit van alle Belgen, maar met name die van de Walen en Brusselaars, verbetert». In het beste geval vindt Elio di Rupo dus dat de levenskwaliteit van de Vlamingen al zo hoog is dat zij gewoonweg niet meer verbeterd kan worden door een staatshervorming, maar ik laat het aan de lezer over om te oordelen of het werkelijk dát was dat hij met die uitspraak probeerde te zeggen.
Is er dus aan Franstalige zijde nog niets veranderd, laat staan gekanteld, aan Vlaamse zijde zou dat wel eens anders kunnen zijn. Met name bij de N-VA lijkt er iets gebroken te zijn door de schijnvertoning die Yves Leterme opvoerde in juli. De partij werd door het schijnontslag immers met een kluitje in het riet gestuurd, en dit op een bijzonder publieke en dus pijnlijke manier. Partijvoorzitter Bart de Wever liet zich al ontvallen dat «het einde nu toch in zicht is» en «voor ons de kous af is» in een reactie op het eerste rapport van de drie bemiddelaars. Dat werd vandaag dan weer wat getemperd, maar de frustratie lijkt deze keer toch wel erg diep te zitten. Het lijkt er in ieder geval niet op dat Bart de Wever van plan is een verderzetting van het vertrouwen in de regering-Leterme I te verdedigen als er tegen het partijcongres van 21 september niets substantieels –een dikke vis?– op tafel ligt.
Let deze keer trouwens op de volgorde van de partijcongressen van N-VA en CD&V: de N-VA komt deze keer eerst samen, op 21 september, terwijl het partijcongres van de CD&V gepland staat voor 27 september – nu ja, voorlopig toch. En dat levert een heel andere dynamiek op dan wat tot nu toe het geval is. Als de N-VA het vertrouwen in de federale regering opzegt, is het het partijcongres van de CD&V dat het kartel opblaast als het het vertrouwen wil handhaven. Dat maakt het zowel voor de N-VA- als de CD&V-leden veel gemakkelijker om de regering-Leterme I eind september te begraven. Als de volgorde van de partijcongressen gehandhaafd wordt, zijn de dagen van Yves Leterme als federaal Eerste Minister hoogstwaarschijnlijk geteld, maar heeft het kartel nog een kans om te overleven. Wordt het partijcongres van de CD&V echter vervroegd om het vertrouwen in Yves Leterme te herbevestigen vóór het partijcongres van de N-VA, dan is het duidelijk dat de krachten binnen de CD&V die de Belgische belangen dienen en daarvoor desnoods, en waarschijnlijk met veel plezier ook, het kartel willen breken, de bovenhand gehaald hebben, en dan staan de N-VA-leden op 21 september plots voor een veel moeilijkere keuze.
14 Juli was dan misschien wel een kantelmoment in de ogen van Yves Leterme, het ziet er niet naar uit dat het het laatste voor dit jaar was.
Volgens de krant zou Le Soir zou Yves Leterme verleden week geprobeerd hebben de Franstaligen te paaien met een «persoonlijke nota», maar die werd door Philippe Moureaux van de PS vakkundig afgeschoten nog voor de nota goed en wel verdeeld was onder de Franstalige onderhandelaars. Vraag is echter of ook de Vlaamse onderhandelaars deze nota gezien hebben, en wat zij ervan vonden, want ook voor Vlaanderen kan de geschetste oplossing bezwaarlijk aanvaardbaar genoemd worden.Zeker, de nota bevat een aantal zinnige dingen, met onder meer een overheveling van een aantal bevoegdheden van de Brusselse gemeenten naar het Brusselse Gewest. Een volledige fusie en afschaffing van de negentien «baronieën» zou natuurlijk het ideale zijn, maar een stap in de goede richting is toch ook al iets. Dat het Brussels Gewest vervolgens in gemeenschap beheerd en gefinancierd zou worden door Vlaanderen en Wallonië is ook al zo gek nog niet, en de analyse van de Franstaligen dat op die manier het Brusselse Gewest gedegradeerd zou worden is volledig correct. Dat dit voor hen onaanvaardbaar is hoeft echter niet te verwonderen – het is immers steeds hun uitdrukkelijke bedoeling geweest om van Brussel een sterk gewest te maken, als het dan toch niet volledig en exclusief ingelijfd kon worden bij het Waalse Gewest of de Franse Gemeenschap, om op die manier Vlaanderen in de Belgische federatie in een minderheidspositie te kunnen duwen. Die verworven positie nu afgeven gaat diametraal in tegen hun eis en hoop om het Brusselse Gewest niet alleen te kunnen versterken maar bovendien ook uit te breiden ten koste van Vlaams grondgebied.
Aan de andere zijde staan natuurlijk de Vlaamse toegevingen die deze nota bevat. Om te beginnen de corridor, die door Yves Leterme gereduceerd wordt tot een weg die in gemeenschap beheerd wou worden door het Vlaamse en het Waalse Gewest. Daarmee zijn we natuurlijk helemaal in een Berlijns corridorscenario beland. Erger is dat op die manier inderdaad een corridor over Vlaams grondgebied geschapen wordt, zonder trouwens aan de Franstalige eis tegemoet te komen: zij willen immers een corridor die ten eerste volledig en dus exclusief uit Vlaanderen onttrokken wordt, en die ten tweede breed genoeg is zodat Brussel in een Wallobrux-constructie geen exclave meer zou zijn. Dat laatste betekent onder meer dat de corridor er op een kaart niet uit mag zien als een ellendig streepje, en dat het mogelijk moet zijn in die corridor een bebouwing te scheppen die het Waalse Gewest kan aaneensluiten met het Brusselse Gewest.
Nog erger is echter de «oplossing» die Yves Leterme «persoonlijk» voorstel voor het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde. Hij stelt voor op het gebied van de oude provincie Brabant twee overlappende kiesarrondissementen op te richten: een Nederlandstalig arrondissement dat Vlaams-Brabant en Brussel omvat, en een Franstalig dat Waals-Brabant, Brussel en de zes faciliteitengemeenten in de Rand omvat. Dat betekent enerzijds dat de Franstaligen in de rest van Vlaams-Brabant niet meer op de Franstalige lijsten uit Brussel zouden kunnen stemmen, wat onaanvaardbaar is voor de Franstaligen, maar anderzijds worden de zes faciliteitengemeenten voor de federale verkiezingen uit Vlaams-Brabant gelicht en bij Brussel gevoegd. Dit kan voor Vlaanderen geen aanvaardbare oplossing zijn, en of dit in overeenstemming is met de Grondwet is ook al zeer de vraag. Het voorstel stapt immers van een kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde over naar een kieskring Brussel-Zes, waardoor de schending van het gelijkheidsbeginsel, het argument dat het Arbitragehof gebruikte om de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde ongrondwettelijk te noemen, weliswaar gereduceerd wordt, maar niet volledig opgeheven.
Is dus het voorstel dat in de «persoonlijke nota» van Yves Leterme naar voor komt onaanvaardbaar voor de Vlamingen en hoogstwaarschijnlijk al even ongrondwettelijk als de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde zelf, blijft de vraag wat precies de status van deze nota was. Mag ik aannemen dat Yves Leterme het voorstel in zijn «persoonlijke nota» zélf aanvaardbaar vindt? In dat geval is het duidelijk dat Yves Leterme zijn verkiezingsbeloftes van iets meer dan een jaartje geleden vandaag volledig overboord heeft gegooid om zijn postje van Eerste Minister te kunnen behouden. En dan dringt de vraag zich meteen ook op: wat vindt men van deze nota bij de CD&V, en vooral, de N-VA van Bart de Wever?
«Ik leg hoe dan ook zeker een verklaring van de regering af in het parlement op 15 juli. Ondertussen doen we nog een serieuze poging om tegen dan een communautair akkoord te bereiken. Wat ik niet wil is dat dit land onbestuurbaar wordt, zeker niet in de huidige sociaal-economische context.» Aldus Yves Leterme, die daarmee aangeeft dat hij zelfs zonder communautair akkoord zal blijven zitten waar hij zit, en naar de Franstaligen het signaal uitzendt dat zij hun Non nog niet hoeven op te geven.Laten we de uitspraak van Yves Leterme deze morgen op het CD&V-partijbureau eens nauwkeurig analyseren en opwegen tegen de verklaringen van Bart de Wever achteraf en de uitspraken van Karel de Gucht in het interview met De Standaard dat zaterdag gepubliceerd werd.
Ten eerste legt Yves Leterme op 15 juli «hoe dan ook» een verklaring van de regering af. Dat betekent dat voor hem het afleggen van die verklaring volledig los staat van de onderhandelingen die op dit ogenblik aan de gang zijn. Kan een mislukken van die onderhandelingen zijn plannen wijzigen? Neen, want hij verklaart zelf dat hij «ondertussen» nog een «serieuze poging» zal doen om een communautair akkoord te bereiken. Het bereiken van een communautair akkoord is dus van geen belang, alleen maar dat hij nog een «serieuze poging» doet. En wie is er beter geplaatst dan Yves Leterme zelf om te evalueren of zijn poging om tot een communautair akkoord te komen serieus genoeg geweest is? Jong CD&V-voorzitter Bert de Brabandere moet er de komende dagen maar eens heel diep over nadenken, maar als hij het antwoord echt niet kan vinden, wil ik het hem wel eens doormailen.
Yves Leterme blijft dus zitten als Belgisch Eerste Minister, ook na 15 juli, zelfs al steken de Franstaligen opnieuw stokken in de wielen en maken ze elk akkoord totaal onmogelijk door de meest onzinnige eisen. En hij heeft zelfs een excuus gevonden om zijn verkiezingsbeloftes niet te moeten nakomen, meteen ook het derde deel van zijn verklaringen, namelijk «de huidige sociaal-economische context». Die overigens ook al eens gebruikt werd om eerst Verhofstadt III in gang te trekken, en daarna om toch maar van start te gaan met Leterme I. En die ongetwijfeld ook deze herfst, de volgende lente, de volgende herfst, ja, de rest van deze legislatuur zal gebruikt kunnen worden om toch maar niet te moeten aftreden.
De Belgische partij heeft Yves Leterme dus precies daar waar ze hem hebben wou: op de stoel van Eerste Minister, zodat hij er zich met alle macht kan aan blijven vastklampen, zelf al komt er geen communautair akkoord, tegen de eigen verkiezingsbeloftes in. En daarmee krijgen de Franstaligen ook nu weer keer op keer hun zin. De Standaard schrijft er in haar artikel droogjes bij dat Yves Leterme met zijn verklaring «de rust in de Wetstraat wat doet weerkeren». Natuurlijk, de rust keert altijd terug in de Wetstraat wanneer de Franstaligen op hun wenken bediend worden. Yves Leterme mag dan nog voorwenden dat er vooruitgang geboekt zou worden, feit is dat de Franstaligen vandaag de boodschap gekregen hebben dat zij gerust het been nog wat stijf mogen houden zonder daarvoor een prijs te moeten betalen. Er is immers «De Huidige Sociaal-Economische Context», niet waar…
Bart de Wever veinst ondertussen dat hij iets van Yves Leterme zou eisen door te verklaren dat men zonder een akkoord het zomerreces niet kan ingaan. We weten echter al lang dat wat Bart de Wever betreft het zomerreces naar believen uitgesteld mag worden tot in de herfst. Herinneren we bovendien ook aan het interview van Yves Leterme met Het Belang van Limburg waarin hij verklaarde dat «als de N-VA in juli om de verkeerde redenen vindt dat de staatshervorming niet genoeg is, wij dan onze verantwoordelijkheid opnemen». Bart de Wever mag dus eisen en zeggen wat hij wil, Yves Leterme blijft zitten waar hij zit, want er is nu eenmaal «De Huidige Sociaal-Economische Context», en al de rest zijn ongetwijfeld «verkeerde redenen»…
En dan was er nog dat interview van Karel de Gucht, waarin hij beweerde dat de Franstaligen «het nog altijd niet begrepen hebben». Zou het kunnen dat vooral Karel de Gucht het nog altijd niet begrepen heeft? Welk belang hebben de Franstaligen na de uitspraken van Yves Leterme van vandaag nog om ook maar de minste toegeving te doen aan de communautaire onderhandelingstafel? Zij willen helemaal geen staatshervorming of een splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde, en hoeven voor hun eis helemaal geen prijs te betalen, want Yves Leterme zal zelf de federale regering wel overeind houden.
Daarmee blijkt nog maar eens dat mijn Vooruitblik op 2008 akelig correct was. Mijn voorspelling dat Yves Leterme in juli al tevreden zou zijn met zijn een «illusie over de contouren van een Franstalige belofte over een staatshervorming» is nog zo ver niet verwijderd van zijn uitspraak van vandaag – tegen 15 juli hoeft er zelfs van die illusie geen sprake meer te zijn, hij blijft toch zitten. Dat precies «De Huidige Sociaal-Economische Context» een staatshervorming meer dan ooit noodzakelijk maakt en eerder een reden is om liever nog vandaag dan morgen af te treden en klaarheid te scheppen in plaats van krampachtig het postje vast te houden, is een observatie waar hij het volmondig mee eens zou geweest zijn moest hij nog in de oppositie gezeten hebben en enigszins toerekeningsvatbaar zijn. Vandaag ziet hij dat natuurlijk helemaal anders.
Trouwens, over mijn Vooruitblik op 2008 gesproken, binnenkort is het 11 juli, en reken er maar op dat Bart de Wever op hete kolen zit. Iedereen weet dat er tegen 15 juli geen communautair akkoord zal zijn, en zelfs de «borrelnootjes» van de eerste fase zitten niet in de koelkast, maar stevig in het vriesvak. Wedden dat één dezer dagen nog een interview met hem zal verschijnen waarin hij het nog eens heeft over de «oude maagd Vlaams Belang» die «aan de kant blijft staan», en meer van dat? Of het allemaal nog veel indruk zal maken op 11 juli-vierders die de Vlaamse Leeuw ook zonder spiekbriefje mee kunnen zingen, is natuurlijk een andere vraag.
Nogal wat Wetstraatanalysten zijn de laatste dagen geobsedeerd door een Plan B: zou er eentje of meerdere bestaan, wie heeft ze uitgewerkt, en hoe zouden ze eruit zien? Waarop politici keer op keer nadrukkelijk onderstrepen dat ze zich niet bezighouden met het uitwerken van een Plan B, of dat het eenvoudigweg geen optie zou zijn. Voor één keer geef ik hen volmondig gelijk: de tijd voor een Plan B is al lang voorbij, het is tijd voor een Plan VL.De kern van het probleem is de impasse rond de onderhandelingen over de staatshervorming. De lezers van deze blog weten natuurlijk al langer dan vandaag dat de tegenstellingen over Brussel-Halle-Vilvoorde zo fundamenteel zijn dat een eerbaar compromis niet meer mogelijk is, en blijkbaar begint zelfs Yves Leterme dat nu ook te beseffen – dat wil zeggen, wanneer hij eens een helder moment heeft. Opvallend is wel dat voorlopig nog niemand erin slaagt, durft of wenst te denken aan een oplossing die zich buiten het Belgische referentiekader beweegt, met uitzondering van het Vlaams Belang natuurlijk. Voor alle duidelijkheid: zelfs Jean-Marie Dedecker denkt nog altijd dat het met België zou kunnen, en een Karel de Gucht herhaalde vandaag nog eens in De Standaard dat er geen enkel uitvoerbaar scenario zou bestaan voor de splitsing van België. Het zegt meer over de beperkte intellectuele capaciteiten van de man dan over het bestaan van zulke scenario's.
Laten we immers eens enkele scenario's doorlopen, en onszelf daarbij in tegenstelling tot de journalisten Wouter Verschelden, Steven Samyn en Isabel Albers geen Belgische beperkingen laten opleggen. Het uitgangspunt is daarbij een exitstrategie voor de CD&V, want, en daar heeft het trio impliciet gelijk in, noch de Franstalige partijen, noch de Open Vld hebben er op dit ogenblik behoefte aan de regering-Leterme I te laten vallen. Zelfs bij oppositiepartij sp.a zou men het best kunnen verdragen als de federale regering nog een paar maanden verder zou kwakkelen van de ene crisis naar de andere.
Het is echter helemaal niet zeker dat de CD&V bereid zal zijn de stekker uit deze federale regering te trekken. Het chronische probleem van de CD&V/CVP is immers dat zij op het cruciale moment telkens weer door de knieën gaat voor la raison d'état, en dat ook reeds meermaals heeft gedaan het afgelopen jaar. Zowel de installatie van de regering-Verhofstadt III als Leterme I zijn daar voorbeelden van.
Maar als de CD&V tegen 15 juli dan toch niet plooit, is één mogelijkheid dat Yves Leterme bij de koning zijn ontslag aanbiedt, en dat de koning vervolgens een informateur, verkenner of ontmijner aanstelt die probeert onderhandelingen aan te knopen voor een nieuwe federale regering. De CD&V kan dan proberen deze keer haar kaarten juist te spelen door zich niet, zoals verleden jaar, te laten verleiden om zélf die rol op te nemen. Laat Didier Reynders, Joëlle Milquet of Elio di Rupo zelf maar eens proberen de problemen op te lossen, in plaats van de boel voortdurend te saboteren. Dat vergt echter ten eerste dat Yves Leterme zijn ijdelheid laat varen en zijn «nederlaag» erkent, en ten tweede dat ook Herman van Rompuy of Jean-Luc Dehaene niet opnieuw in het belang van België en tegen de belangen van de CD&V in opdraven als slaafjes in dienst van Albert II. Dat laatste punt is misschien nog het meest heikele.
De Franstaligen hebben immers tot nu toe al een jaar in een bijzonder gemakkelijke zetel mogen zitten, en hoeven niet eens de rekening te betalen wanneer zij nog maar eens een onderhandelingsronde kelderen door allerlei onzinnige eisen te stellen, en tegelijkertijd voor de camera's uit te schreeuwen dat Yves Leterme geen concrete voorstellen zou maken. Laat hen zélf eens een paar concrete voorstellen samenstellen over bijvoorbeeld Brussel-Halle-Vilvoorde, die dan naar believen door de CD&V afgeschoten zullen mogen worden. Het zou wel eens een zeer verhelderend schouwspel kunnen worden.
Een andere mogelijkheid is dat het Vlaams Parlement, en niet de Vlaamse Regering, eindelijk op de baan zou komem. Dat Minister-President Kris Peeters rechtstreekse met zijn Waalse tegenhanger Rudy Demotte zou beginnen onderhandelen is absoluut niet nodig en heeft trouwens weinig zin –de ongrondwettelijkheid ervan is daarentegen zeer betwistbaar en doet niet eens terzake– maar het Vlaams Parlement zou gewoonweg precies hetzelfde kunnen vaststellen als wat Yves Leterme vaststelde op de fractievergadering van zijn partij, en een commissie samenstellen met, inderdaad, bijvoorbeeld Yves Leterme aan het hoofd. Die commissie kan dan rechtstreekse onderhandelingen opstarten met de Franstaligen, en die moeten dan zelf maar uitvissen wie zij willen afvaardigen: Rudy Demotte of bijvoorbeeld Elio di Rupo of Didier Reynders. Van een dolk in de rug van Yves Leterme is er dan geen sprake,en bovendien kan Kris Peeters dan gewoon zijn taken als Minister-President verder zetten. Dat laatste kan trouwens moeilijk beschouwd worden als een overbodige luxe in deze economisch nogal onzekere tijden. Waar die commissie dan precies over zal onderhandelen moet het Vlaams Parlement uitmaken, maar in principe kan dat ook de verdeling van de federale schuld en een regeling voor Brussel omvatten. Alvast één voordeel van dit scenario is dat de CD&V op die manier het initiatief kan behouden.
Een radicaler scenario waar CD&V waarschijnlijk nog helemaal niet klaar voor is, is het volgende: het Vlaams Parlement roept de onafhankelijkheid uit, benoemt Yves Leterme voorlopig tot President en geeft hem grosso modo dezelfde onderhandelingsopdracht als in het vorige scenario. Ondertussen kan het Vlaams Parlement de discussie voeren over een Vlaamse Grondwet en hoe de presidentiële rol precies ingevuld kan worden, en op 7 juni 2009 kunnen dan de eerste rechtstreekse Vlaamse presidentsverkiezingen gehouden, tenminste als voor die optie gekozen wordt. Dit scenario heeft in ieder geval als voordeel dat het ook duidelijkheid schept tegenover de buitenwereld, en dan in het bijzonder de buurlanden en onze Europese partners, maar het vergt anderzijds wel dat CD&V definitief breekt met België.
Is een splitsing van België dan uitvoerbaar? Het is tekenend dat iemand als een Karel de Gucht, die zichzelf als een zo groot intellectueel beschouwt dat hij denkt dat hij 's nachts in zijn eentje heel Berlaar en omgeving kan verlichten, er niet in slaagt te erkennen dat waar er een wil is, er ook een weg zal zijn. Nu, als Minister van Buitenlandse Zaken voelt hij misschien dat hij het zich niet zou kunnen veroorloven iets anders te zeggen, maar een Franstalig Minister van Buitenlands Zaken zou er waarschijnlijk geen enkel probleem van maken om de idee van Wallobrux of een aanhechting aan Frankrijk te verdedigen, zonder zelfs te moeten vrezen in Laken op het matje geroepen te worden. Het zegt veel over de nog altijd onderdanige houding van de Vlamingen, en Karel de Gucht in het bijzonder.
Wat zou er immers niet uitvoerbaar zijn aan de splitsing van België? De grenzen liggen al vast, want internationaal en volkenrechtelijk hebben de Franstaligen geen poot om op te staan om in Vlaams-Brabant lappen grond op te eisen. Vandaar ook hun vraag om een corridor: die eis op zich houdt al de erkenning in dat ze verduiveld goed weten de Zes wel degelijk bij Vlaanderen horen. In Brussel zelf heeft Vlaanderen betere kaarten dan het Belgische establishment ons wil voorhouden: zullen bijvoorbeeld Groot-Brittannië, Duitsland en de Verenigde Staten toelaten dat de EU- en NAVO-gebouwen zomaar terecht zouden komen in ofwel een Franse vazalstaat, ofwel Frankrijk zelf? Vlaanderen heeft wat Brussel betreft internationaal enkele sterke partners om tot een goede regeling te komen die ook aan de belangen van de Vlamingen tegemoet komt, als het tenminste wil. De federale schuld ten slotte is geen echt probleem, doch slechts een kwestie van onderhandelen.
Overigens zijn de uitspraken van Karel de Gucht nog behoorlijk gewaagd. Het staat immers zo goed als vast dat België in de loop van de komende twintig jaar wel degelijk gesplitst zal worden. In 2028 zal koning Albert II immers 96 jaar worden, als hij die leeftijd al haalt (ik wens het hem als mens van harte toe), en het lijkt dus volkomen onwaarschijnlijk dat hij dan nog op de troon zal zitten. Zelfs met de best mogelijke gezondheid op die leeftijd valt het amper voor te stellen hoe hij dan zijn kersttoespraken zou houden of de eed zou afnemen van regeringsleden, om nog maar te zwijgen over het leiden van regeringsonderhandelingen. Of zijn zoon prins Filip, die dat jaar 68 zal worden, België bij mekaar zal kunnen houden is bijzonder twijfelachtig. Tot nu toe heeft hij eerder de indruk gegeven het Belgische probleem eerder groter te zullen maken dan kleiner. En dat hij zijn beurt voorbij zou laten gaan ten voordele van zijn dochter prinses Elisabeth, dan 26 jaar oud, is niet realistisch. Het is dus vrijwel zeker dat Karel de Gucht op relatief korte termijn reeds door de geschiedenis terecht zal gewezen worden, maar dat zal hem waarschijnlijk niet beletten te blijven volharden in zijn Belgische boosheid.
Bert de Brabandere, voorzitter van Jong CD&V, eist een partijcongres dat ook de reële mogelijkheid zou krijgen een eventueel communautair akkoord tegen 15 juli af te keuren. Volgens hem kan het niet de bedoeling zijn dat alleen diegenen die persoonlijk belang hebben bij het voortbestaan van de regering-Leterme I zullen mogen oordelen over een eventueel bereikt akkoord.Bert de Brabandere legt natuurlijk de vinger op de wonde wanneer hij zegt te vrezen dat alleen wie er persoonlijk belang bij heeft dat de federale regering verder regeert zal mogen beslissen of… die regering inderdaad overeind zal blijven na 15 juli. De vraag is echter of de partijleiding iets anders dan een goedkeuring zal willen aanvaarden indien er tegen 15 juli alsnog een akkoord bereikt zou worden. En dan hebben we het nog niet eens over de N-VA gehad.
Partijvoorzitter Bart de Wever zit immers mee aan de onderhandelingstafel voor het luik over Brussel-Halle-Vilvoorde, en als er tegen 15 juli dus toch een akkoord uit de bus komt, betekent dit dat dat een akkoord zal zijn waar ook Bart de Wever achter staat en dat hij denkt verkocht te kunnen krijgen aan een N-VA-congres. Dat heeft meteen ook twee belangrijke gevolgen:
Ten eerste verhoogt dit de druk op Bart de Wever en de andere Vlaamse onderhandelaars. Welke toegevingen zij ook persoonlijk zouden willen doen –en sommigen kunnen er met reden van verdacht worden bereid te zijn een volledige uitverkoop van Vlaams-Brabant te organiseren als hen dat een ministerportefeuille voor een jaartje extra kan opleveren– op één of andere manier zal een akkoord ook door een N-VA-congres moeten gejaagd worden. Dat laat weinig ruimte voor al te zware Vlaamse toegevingen – tenzij men natuurlijk de aan de gang zijnde onderhandelingen vooral wil gebruiken om het Vlaams Kartel te breken.
Maar ten tweede betekent dit ook dat àls er een akkoord komt, Bart de Wever genoodzaakt zal zijn dat akkoord voor een N-VA-congres te verdedigen. Iets anders zou immers bijzonder merkwaardig zijn: een akkoord dat hij mee onderhandelt heeft raadt hij dan een N-VA-congres aan af te keuren! Maar dat betekent meteen ook dat een stemming over een communautair akkoord gelijkgesteld zal kunnen worden aan een vertrouwensstemming over de partijvoorzitter zelf, in dat opzicht trouwens niet erg veel verschillend van die beruchte stemming over het partijlidmaatschap van Jean-Marie Dedecker. En om het helemaal af te maken zou zo'n stemming ongetwijfeld ook gelijkgesteld worden met een vertrouwensstemming over het Vlaams Kartel.
Het is immers weinig waarschijnlijk dat de partijleiding van de CD&V zal dulden dat een N-VA-congres eerst zou mogen stemmen over een akkoord. Het risico is dan groot dat een afkeuring door de N-VA bijna automatisch zou leiden tot een afkeuring door de CD&V, én dat het N-VA-congres in dat geval zich veel vrijer zou voelen om het akkoord inderdaad ook weg te stemmen. Komt het N-VA-congres eerst, betekent dit in de praktijk trouwens ook dat het N-VA-congres zou stemmen voor zowel N-VA als CD&V tegelijkertijd, politiek een onaanvaardbare situatie voor de CD&V-leiding. Als echter het CD&V-congres eerst komt, en het communautaire akkoord ook goedkeurt, betekent een afkeuring door de N-VA meteen ook een zware crisis binnen het Vlaams Kartel, deze keer misschien zelfs met een definitieve breuk tot gevolg. Hoe dan ook zou de positie van Bart de Wever bijzonder moeilijk worden in zo'n scenario: een akkoord waarover hij mee onderhandeld heeft en dat door de kartelpartner reeds goedgekeurd werd, wordt door zijn eigen partij afgeschoten, en dat op minder dan een jaar van de volgende verkiezingen.
Ik vrees dan ook dat er deze maand geen enkel CD&V- of N-VA-congres zal gehouden worden met een reële beslissingsmacht. Ofwel worden de onderhandelingen voortijdig afgebroken, en dan zijn er ook geen congressen nodig, ofwel leiden de onderhandelingen tot een akkoord dat door de respectievelijke partijleidingen met hand en tand verdedigd zal worden. «Truken» als persoonlijke vertrouwensstemmingen en emotionele toespraken zullen daarbij uiteraard geschuwd worden, voor zover ze al truken genoemd zullen kunnen worden, want ze zullen wel degelijk reëel zijn. Of de partijen dan het woord democratie hoog in het vaandel voeren of niet is trouwens totaal naast de kwestie.
Didier Reynders bevestigde gisteren impliciet de stelling die ik een maand geleden reeds poneerde: de Franstaligen hebben alle hens aan dek geroepen omdat volgens hen het eindspel van België in gang gezet is. Dat verklaart meteen ook waarom de Franstalige onderhandelaars elkaar «enorm veel» zien en inhoudelijk op één lijn blijven. Reken maar dat er bij de Franstaligen achter de schermen inderdaad veel overleg gepleegd wordt.Kan er tegen 15 juli nog een communautair akkoord gevonden? De tegenstellingen tussen Vlamingen en Franstaligen zijn fundamenteel, en na meer dan een jaar onderhandelingen lijkt het alsof er nog steeds geen vooruitgang geboekt is. Of toch: een bericht zegt deze avond dat Yves Leterme, de man van de vijf minuten politiek moed, de benoeming van de drie Fransdolle burgemeesters in de Vlaamse aangeboden zou hebben. Is het een kwakkel? De Vlaamse bron die geciteerd wordt ontkent het niet, maar stelt dat het slechts één van de vele elementen is die op tafel liggen. Zou dat willen zeggen dat er nog meer Vlaamse toegevingen zouden kunnen volgen als Olivier Maingain nogmaals de Franstalige olifant in de porseleinwinkel wil spelen?
De vraag is echter of de Franstaligen zullen willen bijten. Het is duidelijk dat er voor hen veel op het spel staat bij de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: hoe die splitsing er ook zal uitzien, zullen zij er willen voor zorgen dat hun aanspraken op delen van Vlaams-Brabant behouden zullen kunnen blijven. Vandaar ook één van hun eisen om de bevoegdheid over de faciliteitengemeenten over te dragen van het Vlaamse Gewest naar de federale regering of één of ander gemengd college van wat dan ook. Een splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde waarbij het Vlaamse Gewest de exclusieve voogdij over de faciliteitengemeenten kan behouden is daarom wat hen betreft totaal onaanvaardbaar. Elke oplossing die erop neerkomt dat zij hun aanspraken op de faciliteitengemeenten verzwakken of zelfs helemaal verliezen is slechter dan een onmiddellijke splitsing van België.
Wat dat laatste betreft, wat dan met het vele Vlaamse geld dat onder het mom van de «solidariteit» elk jaar naar het Zuiden betreft? In dat verband is de studie van het FDF die onlangs gepubliceerd werd een interessant gegeven. De stelling lijkt wel te zijn dat wat de financiën van de Franstalige Gemeenschap en het Brusselse Gewest betreft, een splitsing van België zichzelf misschien wel niet helemaal terugbetaalt, maar dat er anderzijds toch hoop is. Bovendien is het niet zeker dat de geldstromen eeuwig zullen blijven bestaan: wie zegt dat ook over twintig of vijftig jaar Vlaanderen nog steeds de kracht zal hebben een substantieel deel van zijn BNP af te staan aan Brussel en Wallonië? Dat laatste dan nog onder de voorwaarde dat Vlaanderen in tussentijd niet alsnog de onafhankelijkheid uitroept, ook al staat men nu langs Franstalige zijde een volledige splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde toe. Opgave van de faciliteitengemeenten daarentegen is definitief en zal nooit meer gerecupereerd kunnen worden. En de benoeming van drie Franstalige burgemeesters in de Rand weegt daar niet tegen op.
