«Het kan de mensen niet schelen wie er in de Wetstraat 16 komt,» schreeuwde Open Vld-voorzitter Bart Somers nog niet zo lang geleden uit in De Zevende Dag. Dat neemt niet weg dat hij met lede ogen moet aanzien dat Guy Verhofstadt misschien wel Eerste Minister wordt, al dan niet ad interim, en daarmee een ferme streep trekt door Bart Somers' eigen plan om de «poppetjes» te plaatsen.Dat Caroline Gennez en de sp.a (nog) niet staan te springen om in een federale regering te stappen is al bij al nog een geluk bij een ongeluk voor Bart Somers, want de wederopstanding van Guy Verhofstadt gooit anders een flinke portie roet in de plannen van het trojka Bart Somers-Patrick Dewael-Karel de Gucht. Reken immers maar eens uit op hoeveel ministerpostjes de Open Vld recht zou hebben indien er aan Vlaamse zijde een oranje-blauwe coalitie bewaard zou kunnen worden: welgeteld drie. Als in een trojka dus. Als echter Guy Verhofstadt één van die postjes komt bezetten als Eerste Minister, betekent dit dat Bart Somers partijvoorzitter moet blijven, maar voorlopig is er dan nog niemand over boord.
Als nu echter de sp.a overstag gaat en alsnog in de federale regering stapt, heeft die partij recht op twee ministerpostjes, waarvan er eentje van de CD&V-N-VA komt, en eentje van… de Open Vld uiteraard. En dan zal er bij de Open Vld een harde noot gekraakt moeten worden: wordt Patrick Dewael of Karel de Gucht federaal minister, en welke troostprijs krijgt de verliezer toegespeeld? Misschien wel een plaatsje in de Vlaamse Regering? Over poppetjes plaatsen gesproken dus!
Nu we toch aan het rekenen zijn, hoe zien de zaken er eigenlijk aan Franstalige zijde uit? Oranje-blauw gaf daar een verhouding 5/2 voor MR, maar in een klassieke tripartite wordt dat 3/3/1. De intrede van de PS zorgt er met andere woorden voor dat een overweldigende blauwe meerderheid omgebogen wordt in een nipte minderheid, en het vooral de MR is die ministerportefeuilles de deur ziet uitvliegen omwille van een eis van Joëlle Milquet. Niet moeilijk dat men daar dus niet bepaald laaiend enthousiast is over die intrede van de PS.
Dan is een uitbreiding van oranje-blauw met Ecolo een veel goedkopere zaak: de verhouding wordt dan 5/1/1, of met andere woorden: de MR hoeft helemaal geen prijs te betalen en schuift de volledige rekening door naar de cdH. Ecolo in de federale regering loodsen is trouwens altijd goedkoop voor de MR, want een tripartite uitbreiden met Ecolo doet een ministerpostje verschuiven van de PS naar Ecolo. Als Didier Reynders het blijvend goed kan vinden met Jean-Michel Javaux betekent dit meteen ook dat daarmee de meerderheid van oranje-rood naar blauw-groen verhuist, wat ook al weer mooi meegenomen is.
Een politicus die tijdens de regeringsonderhandelingen komt verklaren dat het toch niet om de postjes gaat is al even geloofwaardig als een vos die de passie komt preken in het ganzenhok: in zijn achterhoofd heeft hij al uitgerekend hoeveel postjes/ganzen er zullen aan moeten geloven voor hij tevreden zal zijn. Bart Somers zit dus met een levensgroot personeelsprobleem als Guy Verhofstadt absoluut redder des vaderlands wil blijven spelen én de sp.a het in haar hoofd haalt toch maar toe te treden tot de federale regering. Benieuwd hoe de top van de Open Vld dat zal oplossen. Het zou echter wel ironisch zijn als Karel de Gucht een ministerspost aan zijn neus voorbij zou zien gaan, terwijl bijvoorbeeld Bart de Wever zowel zijn staatshervorming als zijn ministerportefeuille zou krijgen. Dat hij dus maar oppast dat hij niet alleen plat op zijn buik zal moeten gaan maar zal moeten blijven liggen ook…
In de media maakt men er blijkbaar geen probleem van om de PS te laten toetreden tot een federale coalitie zonder dat ook sp.a-SPIRIT aan die coalitie deelneemt, maar ik heb daar toch wel enkele vragen bij. Bovendien zou zo'n asymmetrische coalitie de komende jaren enkele heel «interessante» situaties kunnen opleveren, en dat is op zich al een argument tegen.Voorlopig blijft partijvoorzitster Caroline Gennez bij haar standpunt dat zij oranje-blauw niet wil depanneren, en daarom niet wil toetreden tot een federale regering indien er geen «sociale accenten» gelegd worden. Dat is natuurlijk een legitiem standpunt, want zelfs al is de partij socialistisch, wil zij toch niet al te openlijk de indruk wekken dat ze voor een paar postjes tot alles bereid zou zijn.
Anderzijds moet opgemerkt worden dat Caroline Gennez ook één ding niet zegt, maar het wel impliciet suggereert, al dan niet gewild: blijkbaar zou de PS wel bereid zijn toe te treden tot een federale regering zonder zulke «sociale accenten», enkel en alleen om de Waalse/Franstalige/Belgische belangen te verdedigen. Dit lijkt mij een bijzonder opmerkelijke stelling die best wel eens wat nader verklaard zou mogen worden, maar het zou ook kunnen dat Caroline Gennez zich niet helemaal bewust is van de implicaties van haar uitlatingen en standpunten.
Maar er is meer. Ik vraag me werkelijk af of men bij de sp.a ten volle beseft in wat voor avontuur men zich zal storten als men aan de kant blijft staan wanneer de PS wél deel uitmaakt van de federale regering, en zij niet. Gaat bijvoorbeeld de sp.a dan werkelijk een harde oppositie voeren tegen maatregelen die de PS wel zal goedkeuren, ja zelfs zal verdedigen? En zal de sp.a de PS-ministers in de Kamer het vuur aan de schenen leggen over hun asociale beleid? Om nog maar te zwijgen over de socialistische vakbond, met, laten we het niet vergeten, een Waalse vleugel die veel militanter is dan de Vlaamse, maar dus wel vertegenwoordigd zal zijn in de regering. Dat wordt dus nog lachen!
Het is duidelijk, indien sp.a werkelijk zou passen voor deelname aan een federale regering terwijl PS wel toehapt, dan zou dit leiden tot een toch wel bijzondere schizofrene situatie binnen de gemeenschappelijke socialistische actie. Bovendien is dit totaal andere koek dan wat het Lambermontakkoord voor de christen-democraten was – met de moeilijke regeringsvorming van vandaag tot gevolg trouwens. Deze schizofrene situatie zou immers niet gelden voor één cruciale stemming, maar minstens voor een jaar indien niet de volle vier jaar, en bovendien tot rechtstreekse conflicten leiden rond enkele van de kernthema's van de socialistische partij. Ik betwijfel dus sterk of het huidige standpunt van Caroline Gennez werkelijk helemaal doordacht is, en stel me evenzeer vragen bij de huidige strategie van Elio di Rupo die zich blijkbaar niet veel aantrekt van de houding van de sp.a.
Yves Leterme liet zich in één van zijn interviews dit week-end ontvallen dat hij een lijstje had opgesteld met alle mogelijke bijzondere meerderheden, en dat hij aan de hand van dat lijstje op zoek zou gaan naar zo'n bijzondere meerderheid om een staatshervorming uit te kunnen voeren. Moeilijk is het opstellen van zo'n lijstje niet, maar het resultaat is wel leerrijk.Voor het opstellen van het lijstje mogen we ervan uitgaan dat noch Vlaams Belang noch Front National aan bod mogen komen, en die twee partijen werden dan ook bij voorbaat uitgesloten. De oefening levert dan veertien essentiële bijzondere meerderheden op, dat wil zeggen bijzondere meerderheden waarbij geen enkele partij overbodig is. Een blik op het lijstje levert al snel drie gemakkelijke vaststellingen op:
- Het Vlaams Kartel is incontournable voor een staatshervorming, want anders is er geen meerderheid mogelijk aan Vlaamse zijde.
- Slechts één scenario (9) is mogelijk waarbij de MR aan de kant blijft staan, maar in dat geval is de Open Vld nodig aan Vlaamse zijde. Aangezien beide partijen hun wagonnetjes aan mekaar gekoppeld hebben, betekent dit echter dat dit scenario meteen ook geschrapt kan worden. De liberale familie is daarmee dus ook incontournable voor een staatshervorming.
- In elk van de andere scenario's is ofwel de PS ofwel sp.a-SPIRIT nodig.
De cruciale vraag is daarom hoe de verhoudingen tussen de PS en sp.a-SPIRIT zijn. Is de PS bereid een staatshervorming te steunen zonder deelname van sp.a-SPIRIT, en omgekeerd, zal sp.a-SPIRIT een staatshervorming willen steunen zonder de PS in de onderhandelingen te betrekken? Indien het antwoord op deze vragen twee keer neen is, is een bijzondere meerderheid meteen gevonden, namelijk paars aangevuld met CD&V en N-VA. De Franstalige humanisten van cdH zijn dan zelfs niet eens meer nodig.
Is een bijzondere meerderheid zonder de PS mogelijk? Eén mogelijkheid is dan scenario 10, waarbij aan Franstalige zijde zowel cdH als Ecolo mee moeten doen. Dat die twee partijen hun medewerking zouden willen verlenen aan een staatshervorming zonder de PS is echter weinig waarschijnlijk. Het andere scenario (11) heeft alleen de cdH nodig aan Franstalige zijde, maar in dat geval duikt aan Vlaamse zijde Lijst Dedecker op. Als cdH al problemen heeft met N-VA, lijkt het onwaarschijnlijk dat de partij wel medewerking van Lijst Dedecker zou aanvaarden om de PS aan de kant te kunnen houden. Conclusie van dit alles: ook de PS is nodig om een bijzondere meerderheid te leveren.
Blijft dan nog de vraag of sp.a-SPIRIT nodig is. Vier scenario's zijn dan mogelijk, maar twee ervan (7 en 8) vereisen opnieuw medewerking van Lijst Dedecker en kunnen dus eigenlijk wel onmiddellijk afgeschreven worden – of gaan we binnenkort Jean-Marie Dedecker en Elio di Rupo samen aan de onderhandelingstafel zien zitten? Een eerste scenario (1) zonder sp.a-SPIRIT is er één met de cdH, dat zelfs meer Franstalige dan Nederlandstalige zetels oplevert, en dus politiek wel eens ongemakkelijk zou kunnen liggen aan Vlaamse zijde. Zeker als men rekening houdt met de eis van de cdH dat een tweederde meerderheid communautair evenwichtig zou moeten zijn. Opnieuw is sp.a-SPIRIT dus nodig omwille van politieke redenen. Het laatste scenario (6) ten slotte is er één waarbij de groenen meehelpen en de coalitie dus bijzonder asymmetrisch wordt: aan Vlaamse zijde neemt CD&V-N-VA deel zonder de cdH aan Franstalige zijde, en aan Franstalige zijde neemt de PS deel zonder sp.a-SPIRIT. Dan lijkt een klassieke tripartite toch wel stukken eenvoudiger.
En daarmee is meteen ook het antwoord gegeven op de vraag hoe de komende bijzondere meerderheid eruit zal zien: de kern ervan zal bestaan uit CD&V-N-VA, Open Vld, sp.a-SPIRIT, MR en de PS, hoe men het ook draait of keert. Samen hebben deze vijf partijen voldoende zetels, zowel totaal als aan Nederlandstalige en Franstalige zijde, om een staatshervorming door te voeren. Indien er nog meer partijen betrokken worden bij de staatshervorming (de groenen of de cdH) is dit een politieke keuze, maar wiskundig is dat helemaal niet nodig. Indien Yves Leterme dus schermt met een lijst van mogelijke coalities om bijzondere meerderheden te vormen probeert hij de indruk te wekken dat hij een Belgische steen der wijzen bezit, maar na een nuchtere analyse blijft er van die mysterieuze steen niet veel meer over.
Vrijdagavond gaven De Standaard en de VRT de resultaten van een nieuwe peiling vrij, amper een maand na de vorige. Veel verrassingen bevatte de peiling niet: de resultaten waren immers nagenoeg identiek aan die van een maand geleden.
Het Vlaams Kartel van CD&V en N-VA blijft comfortabel op hetzelfde niveau van ongeveer dertig procent zitten. Yves Leterme mag dan mislukt zijn als formateur, zijn kartel blijft afgetekend de grootste formatie van Vlaanderen en verliest voorlopig in de peilingen nog geen aanhang. Ook onderhandelingspartner Open Vld blijft het goed doen met opnieuw een score net boven de twintig procent.
Vlaams Belang en sp.a-SPIRIT strijden bij deze peiler om de derde plaats: beide partijen halen nagenoeg hetzelfde resultaat, wat vergeleken met de verkiezingsuitslag van 10 juni een belangrijke achteruitgang voor het Vlaams Belang betekent. De laatste peiling van La Libre Belgique gaf een heel andere beweging voor deze partij, maar De Standaard en de VRT houden voorlopig blijkbaar voet bij stuk.
Ook voor Lijst Dedecker houden De Standaard en de VRT voet bij stuk: opnieuw rapporteren ze een resultaat van ongeveer tien procent voor die partij, een significante vooruitgang vergeleken met 10 juni. Deze goede uitslag zal ongetwijfeld één van de redenen zijn waarom Jean-Marie Dedecker deze dagen zo hardnekkig pleit voor nieuwe verkiezingen. La Libre Belgique gaf overigens voor deze partij ook een vooruitgang weer, maar niet zo groot. Groen! ten slotte gaat weer achteruit, richting kiesdrempel.
Er is overigens iets merkwaardigs aan de hand met deze peiling, die ook de houding van de ondervraagden tegenover de toekomst van België onderzocht: slechts 10% van de Vlamingen wil België doen barsten, terwijl ruim 15% voor de separatistische partij Vlaams Belang stemt, ongeveer 10% voor Lijst Dedecker en zo'n 6% voor de N-VA. Samen maakt dat meer dan 30% Vlamingen die voor separatistische partijen stemmen, maar minder dan een derde daarvan wil dus ook effectief dat België verdwijnt. Betekent dit dat de overige twee derden dringend eens het programma van de partij van hun voorkeur moeten nalezen, dat ze al bij al zo weinig gehecht zijn aan België wanneer puntje bij paaltje komt dat ze liever separatistisch rechts dan belgicistisch links stemmen, of zou het kunnen dat er hier sprake is van geknoei? Tien procent separatisten is overigens al jarenlang een dogma waar belgicistische politicologen aan blijven vasthouden, hoewel ettelijke –door hen weliswaar onwetenschappelijk verklaarde– peilingen al jarenlang een heel ander resultaat weergeven.
Bijlage: Alle Vlaamse peilingen sedert 2006 (PDF)
Donderdag publiceerden Le Soir en RTBf de resultaten van een nieuwe peiling. Opvallendste resultaat van die peiling was de enorme vooruitgang van Ecolo, dat meteen de derde partij van Wallonië werd en cdH net achter zich liet.Deze peiling is de derde Franstalige peiling sedert de verkiezingen van dit jaar, en bevestigt voor de meeste partijen de resultaten van de vorige twee peilingen en de verkiezingen zelf. Grote uitzondering is de uitslag voor Ecolo, dat in deze peiling voor het eerst boven cdH uitkomt, al kan het verschil tussen de twee partijen niet significant genoemd worden.
Voor zowel MR als PS valt er in deze peiling dus weinig nieuws te rapen. De liberalen blijven de grootste partij in het Zuiden van het land, maar scoren voorlopig in de peilingen nog niet zo hoog als zij deden op 10 juni. De psychologische grens van 30% wordt echter opnieuw gehaald. Belangrijker is misschien de voorsprong op de PS, die telkens significant is zodat inderdaad zonder probleem gesteld kan worden dat de MR nog steeds de grootste Franstalige partij van het land is.
Bij de twee achtervolgers is er meer actie waar te nemen. De cdH blijft stabiel tegenover de peilingen van voor de verkiezingen en blijft daarmee iets boven de verkiezingsuitslag, maar over Ecolo zijn de drie peilers het duidelijk niet helemaal eens: La Libre Belgique hield het bij een score ongeveer gelijk aan de verkiezingsuitslag, terwijl Le Soir en de RTBf de partij vandaag een grote vooruitgang toemeten. De peiling van Vers l'Avenir van enkele weken geleden hield daarbij het midden tussen deze twee uitersten. Eén vaststelling kan men in ieder geval maken: de partij zit vandaag ver boven de 10%, het niveau uit de peilingen van voor de verkiezingen. Het Front National tot slot zit rond de kiesdrempel, wat niet echt verbaast gezien de ellendige toestand binnen de partij.
Kunnen uit deze peilingen conclusies getrokken worden over de regeringsonderhandelingen van de laatste zes maanden? Waarschijnlijk niet: met uitzondering van de score van Ecolo in deze peiling heeft nog geen enkele partij een verschil met de verkiezingsuitslagen kunnen optekenen dat groter is dan de foutenmarge. Of de Franstalige kiezer dus tevreden of ontevreden is met hoe de onderhandelingen gevoerd werden en nog worden is daarom moeilijk te achterhalen. Voor Ecolo kan gezegd worden dat de partij in een stijgende trend lijkt te zitten, maar het valt af te wachten of de andere peilers deze trend zullen kunnen bevestigen.
Bijlage: Alle Franstalige peilingen sedert 2006 (PDF)
Ruim twee maanden geleden schreef ik een stukje onder de titel «Vlaanderen nog helemaal niet onafhankelijk». Ik zal het maar onmiddellijk toegeven: op dat ogenblik zat ik er op twee punten ferm naast. Ten eerste dacht ik niet dat de Vlaamse partijen in de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken het zouden aandurven de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde eenzijdig goed te keuren. En ten tweede dacht ik toen niet dat de N-VA het binnen het Vlaams Kartel van de CVP zou kunnen halen, zeker niet als de regeringsonderhandelingen tot in december zouden aanslepen.Overlopen we nog eens het lijstje van toen met de verscheidene scenario's om uit de federale crisis te raken. Eind september was het plan A om uit de crisis te raken net zoals vandaag een oranje-blauwe coalitie, en schijnbaar is het ook de opdracht van uittredend Eerste Minister Guy Verhofstadt om een oranje-blauwe coalitie mogelijk te maken. Wat hij precies zal kunnen uitrichten of hoe hij zo'n coalitie plots wel mogelijk zal kunnen maken is alvast voor mij een groot raadsel, maar misschien denkt hij wel dat hij, in tegenstelling tot Yves Leterme, er wel zal kunnen in slagen Joëlle Milquet van de cdH te kraken. Of denkt hij dat hij Bart de Wever en de partijraad van de N-VA over de brug zal kunnen krijgen zonder enige vorm van garantie voor een staatshervorming?
Plan B, een tripartite, werd dit week-end na het ontslag van formateur Yves Leterme nogmaals afgewezen door nagenoeg alle partijen, men zou zelfs kunnen zeggen sp.a en PS incluis. Hoewel, want even zag het er zaterdag naar uit dat de MR dan misschien toch geen bezwaren zou hebben tegen een regeringsdeelname van de PS.
Plan C, rooms-rood-groen, wordt in feite afgewezen door Ecolo zelf, aangezien zij een veto uitgesproken hebben tegen N-VA. De CD&V heeft er trouwens weinig baat bij het Vlaams Kartel op te blazen om in een rooms-rood-groene regering te stappen als zij dat niet eerder reeds heeft gedaan om een andere coalitie mogelijk te maken. Dit plan kan dus voorlopig wel afgeschreven worden.
Plan D' is vandaag meer realistisch dan het in september was, en het lijkt me niet onwaarschijnlijk dat Guy Verhofstadt zo'n coalitie achter de hand houdt als noodoplossing indien ook hij een oranje-blauwe coalitie niet in mekaar geknutseld krijgt. De groenen hebben duidelijk opnieuw zin in een regeringsdeelname, zoals bleek uit de verklaringen van Jean-Michel Javaux verleden week, en zowel sp.a als Open Vld kan een staatshervorming eigenlijk gestolen worden, ook al zeggen ze op dit ogenblik het tegenovergestelde. Wat pleit dan nog tegen paars-groen? Open Vld wil vermijden dat Yves Leterme zich in 2009 aan de kiezer kan voorstellen als een Vlaamse martelaar, maar zowel Open Vld als sp.a waren dit week-end opvallend eensgezind over wie er schuld had aan het mislukken van de formatiepoging van Yves Leterme: Bart de Wever (en blijkbaar dus niet Joëlle Milquet). En als Eerste Minister in spe Didier Reynders Guy Verhofstadt een mooi Europees of internationaal postje kan bezorgen –waarom pendelde Guy Verhofstadt zondag ook al weer heen en weer tussen Didier Reynders en koning Albert II?–, dan zal de top van de Open Vld ook wel vrede kunnen nemen met een heruitgave van paars-groen.
Plan D, een paarse minderheidsregering, is dus waarschijnlijk op termijn overbodig. Of zo'n minderheidsregering überhaupt haalbaar zou zijn wordt trouwens op dit ogenblik afgetast, maar vanwege al de praktische problemen en de grondwettelijke bezwaren die de laatste dagen over de bevolking werden uitgestort lijkt het er dus op dat dit plan toch niet volgehouden zal kunnen worden. Deze situatie kan nog een maand volgehouden worden om eerst oranje-blauw nog eens te proberen, en vervolgens een nieuwe paars-groene regering op de benen te brengen, maar dat zal het dan wel zo ongeveer zijn.
Ook Plan E, een zakenkabinet, is voorlopig nog niet aan de orde, onder meer omwille van dezelfde praktische problemen die een paarse minderheidsregering nu al ervaart.
Plan F1, nieuwe federale verkiezingen, dit week-end trouwens fel verdedigd door Jean-Marie Dedecker, brengen waarschijnlijk geen oplossing, en zal men zo lang mogelijk proberen te vermijden. Eén van de redenen om nieuwe federale verkiezingen te vermijden is trouwens de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde. Niet dat die kieskring technisch een probleem zou vormen –Kamer en Senaat kunnen altijd achteraf de verkiezingen geldig verklaring, hoe ongrondwettelijk die ook mogen geweest zijn– maar aan Vlaamse zijde zouden nieuwe federale verkiezingen waarschijnlijk alleen maar voor een verdere radicalisatie zorgen. En dat is niet bepaald in het belang van het federale land. Ook Plan F2, nieuwe federale verkiezingen en vervroegde regionale verkiezingen, kan om die reden voorlopig afgeschreven worden.
Voorlopige conclusie is dus dat Guy Verhofstadt de komende dagen zal proberen na te gaan of oranje-blauw werkelijk nog mogelijk is of niet, en daarna misschien gewoon het geweer van schouder zal veranderen, en de weg zal voorbereiden voor een paars-groene coalitie onder leiding van Didier Reynders. Wordt het dat laatste, dan zal men de Conventie zonder twijfel rustig verder laten sudderen, liefst zo lang mogelijk, en is het eigenlijk terug aan de N-VA en de CD&V om te bepalen of zij wel willen meedoen aan die voorstelling (cdH zal met graagte aan die Conventie blijven deelnemen). En Brussel-Halle-Vilvoorde? Zonder SPIRIT om de zaak weer om zeep te helpen en met een groene Tinne van der Straeten die zich zelfs wilde onthouden in de Kamercommissie zal ook dat wel geen probleem opleveren, maar Guy Verhofstadt zal misschien zo wijs zijn Didier Reynders die knoop zelf te laten ontwaren.
Daniel Hannan schreef het bijna twee maanden geleden al: hoe lang zal duren eer de Vlaamse Regering zich genoodzaakt zal zien «een Jeltsin te doen»? Afgaande op de verklaringen van onder meer Yves Leterme gisteren en Bart Somers vandaag zou je denken dat het land zo ongeveer aan de rand van de afgrond staat. Maar als dat waar is, waarom vult de Vlaamse Regering dan niet gewoon het federale machtsvacuüm op?Yves Leterme verklaarde gisteren eenmaal dat «het land nood heeft aan een krachtdadige regering», en vervolgens nogmaals dat «de mensen nood hebben aan een krachtdadige regering». (En eigenlijk is dit een non-uitspraak, of moeten we soms denken dat er landen bestaan die nood hebben aan een zwakke regering?) Bart Somers zei dan weer in De Zevende Dag dat het land zich in een «politiek dramatische situatie» bevindt, en dat «de problemen van de mensen dringend opgelost moeten worden».
Is de toestand dus dramatisch, aan de andere zijde van de taalgrens is na 175 dagen regeringsonderhandelingen nog altijd het besef niet doorgedrongen dat een staatshervorming voor Vlaanderen een absoluut noodzakelijke voorwaarde is om in een federale regering te stappen, toch als CD&V en N-VA van die regering deel moeten uitmaken. De roep om nu snel-snel een regering op de been te brengen die zich alleen maar met socio-economische problemen zou bezighouden weerklonk gisteren nog maar eens, en uit meer dan één Franstalige mond. Dat men precies een staatshervorming nodig heeft om aan Vlaamse zijde de socio-economische problemen te kunnen of zelfs nog maar te mogen aanpakken wil men maar niet begrijpen – of begrijpt men misschien maar al te goed, maar gebruikt men uit gewoonte als chantagemiddel om de Vlamingen te laten voelen wie nog steeds denkt in België de baas te kunnen spelen. En voorlopig nog met succes ook.
Het is daarom misschien stilaan tijd geworden om in Vlaanderen eens in andere banen te beginnen denken. Nu weet ik dat men zich in het bijzonder bij de N-VAerg bekommert om legalisme, maar een oud Vlaams spreekwoord zegt dat nood wet breekt. En als de situatie inderdaad zo dramatisch is als Yves Leterme en Bart Somers ze willen voorstellen, dan kan men stellen dat de passiviteit van de Vlaamse Regering stilaan misdadige proporties begint aan te nemen. Als bijvoorbeeld noodzakelijke benoemingen in het gerecht uitblijven en daardoor de rechtszekerheid in Vlaanderen ondermijnd begint te raken, waarom zou de Vlaamse Regering dan niet de taak van die federale regering kunnen overnemen en zelf benoemingen uitvoeren? Hetzelfde geldt voor de economische problemen: als de achteruitgang van de koopkracht –iets waar Joëlle Milquet om de haverklap mee uitpakt– werkelijk een sociaal probleem vormt, waarom blijft de Vlaamse Regering dan werkeloos aan de kant staan? Dat de Franstalige partijen elke regeringsvorming blokkeren is geen excuus om Vlaanderen zomaar te laten verworden tot een sociaal kerkhof.
Overigens, als het misdadig is dat de Vlaamse Regering niet ingrijpt en uit pure noodzaak sociale en economische maatregelen neemt in het belang van haar burgers, dan kan hetzelfde met recht en reden gezegd worden van de Waalse Regering, waar de partij van Joëlle Milquet deel van uitmaakt. Als zij voor de camera's wel emotionele verklaringen kan afleggen over de koopkracht van de mensen, waarom neemt haar partij in de Waalse Regering dan geen initiatieven en laat zij zich liever op de kop zitten door die dweerze Vlamingen? Denkt zij soms dat de Vlaamse politici zullen protesteren als zij in de Waalse Regering eenzijdige maatregelen neemt? (Of zit het angeltje misschien in het feit dat zij manna vanuit Vlaanderen nodig heeft om de koopkracht in Wallonië op te krikken, en daarom ook van geen staatshervorming wil weten?)
En om nog even terug te komen op het legalisme van de N-VA: in het verleden heeft men vaak genoeg gebruikt gemaakt van Europese regels en decreten om allerlei wetten die de Vlaamse bevolking eigenlijk niet lust er toch maar door te duwen. Nog grotesker was de verwijzing naar het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) om allerlei anti-discriminatiewetgevingen door de strot te duwen, maar dat Verdrag is vandaag wel uiterst relevant om onder meer de rechtszekerheid van de inwoners van Vlaanderen te garanderen door het overnemen van bevoegdheden van het federale niveau indien die bevoegdheden niet meer of niet meer naar behoren door de federale regering uitgeoefend worden. Boris Jeltsin deed in wezen niets anders toen hij vaststelde dat de Sovjet-Unie haar contract met de burgers niet meer kon nakomen, en vanuit een legalistisch standpunt is er dus weinig of geen probleem om bepaalde bevoegdheden op regionaal niveau over te nemen zolang er geen federale regering gevormd kan worden. En er kunnen er zelfs gemakkelijk argumenten aangevoerd worden om die bevoegdheidsoverdracht meteen ook maar permanent te maken, bijvoorbeeld omdat men in 2011 niet opnieuw met hetzelfde probleem geconfronteerd wil worden, om er nu maar één te noemen.
Kort samengevat: als de toestand werkelijk zo dramatisch is als men wil laten uitschijnen, dat men dan ook de daad bij het woord voegt en de Vlaamse Regering daar waar het nodig is bevoegdheden laat overnemen van het federale niveau. Een plechtige of bombastische zitting in het Vlaamse Parlement om de onafhankelijkheid uit te roepen is absoluut niet nodig, maar een nuchter en zakelijk debat over hoe ernstig de toestand werkelijk is en hoe daaraan verholpen kan worden wel. Maar dat men ondertussen ophoudt met allerlei onzinnige en onzindelijke verklaringen af te leggen die toch nergens op slaan, die men zelf niet eens gelooft, en die uiteindelijk alleen maar moeten dienen om de mensen schrik aan te jagen in de hoop de eigen hoogstpersoonlijke politieke agenda zo snel mogelijk te kunnen uitvoeren. Als men dan toch zo bekommerd is om de échte problemen van de mensen, niet waar…
Na de mislukking van Yves Leterme als formateur duiken er stemmen op om de cdH aan Franstalige zijde te vervangen door Ecolo. De inspiratie voor zo'n coalitie komt natuurlijk voort uit de openlijke sollicitatie van Jean-Michel Javaux eerder deze week, maar hoe zo'n rooms-blauw-groene coalitie er precies zou kunnen uitzien is toch maar zeer de vraag.Naar het schijnt zou de relatie tussen Didier Reynders en Jean-Michel Javaux uitstekend zijn, dat wil zeggen: stukken beter dan tussen Didier Reynders en Joëlle Milquet, om over de PS nog maar te zwijgen. Maar een scenario waarbij de cdH ingewisseld wordt voor Ecolo roept toch wel enkele vragen op: - Als Ecolo toetreedt tot de coalitie, betekent dit dan dat ook Groen! toetreedt tot die coalitie? Mieke Vogels liet alvast weten dat zij niet bereid is om rooms-blauw zonder meer te depanneren, maar anderzijds vormen Groen! en Ecolo wel één fractie in Kamer en Senaat. Benieuwd hoe dat zal uitdraaien.
- Langs Franstalige zijde hebben Ecolo en MR samen geen meerderheid: zij beschikken immers over slechts 31 zetels in de Kamer, net zoals PS, cdH en Front National samen, en dat in de veronderstelling dat Didier Reynders erin slaagt het FDF aan boord te houden. Zal men voor alle gemak Front National buiten beschouwing laten, of zal men willen redeneren dat de helft van de stemmen ook al een meerderheid is? Technisch is dit natuurlijk geen probleem, maar psychologisch zal dit een grote handicap vormen voor zo'n coalitie aan Franstalige zijde.
- Jean-Michel Javaux liet al meerdere malen optekenen dat hij slechts wil toetreden tot een coalitie indien de N-VA uit de coalitie wordt gezet. Is de CD&V bereid haar kartelpartner aan de deur te zetten –ongetwijfeld niet zoals blijkt uit de gebeurtenissen van de laatste dagen– of komt Jean-Michel Javaux vandaag terug op die eis? Dat wordt meteen al een goed begin.
Ongetwijfeld nog het meest interessant is hoe zo'n coalitie in de praktijk zou kunnen samenwerken. Ik kan me bijvoorbeeld inbeelden dat men bij Open Vld niet bepaald staat te springen om Groen! terug in de regering te halen. Ook bij N-VA zal men waarschijnlijk niet al te enthousiast zijn bij dat vooruitzicht: was het niet Tinne van der Straeten die zich als enige onthield bij de stemming over de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde op 7 november? En was Groen! niet die partij waarvan het bestuur «spontaan» de Brabançonne begon te zingen toen een prinsenkind geboren werd?
Ook de basisdemocratische principes van Ecolo kunnen nog voor enkele interessante ogenblikken zorgen. Hoe gaat men bijvoorbeeld die fiscale incentives voor de bedrijven door de partijraad jagen, wanneer de mandatarissen diep van binnen nog het liefst van al alle sectoren zouden willen nationaliseren? Daar gaat veel volk naar komen kijken. Als het ooit al zo ver zal kunnen komen.
Ik kan het ook niet helpen, maar wanneer oude Belgische krokodillen zoals Wilfried Martens en Mark Eyskens zich doodergeren aan de houding van de N-VA, blijf ik met de indruk zitten dat die partij op dit ogenblik correct handelt. Maar de uitspraak van Wilfried Martens op het VTM-nieuws over de keuze van Yves Leterme voor het premierschap spreekt wel boekdelen.Bij De Standaard wordt Wilfried Martens als volgt geciteerd: Yves Leterme heeft ook de keuze gemaakt om premier te worden, maar zoals de N-VA zich nu gedraagt, maakt ze dit praktisch onmogelijk.
Dat is natuurlijk het verschil tussen de CVP en de N-VA: de ene partij wil de postjes gebruiken om een politiek programma te kunnen uitvoeren, terwijl de andere blijkbaar eerder het politieke programma als een middel ziet om de postjes te kunnen veroveren. De vraag is nu alleen nog wat de CD&V hierover werkelijk denkt.
Quaden, Guy
, gouverneur van de Nationale Bank van België (NBB) waarschuwt dat de huidige crisis 2,5 miljard euro kost. Reden hiervoor is dat er te weinig gespaard wordt op federaal niveau, en er dus twee jaar verloren gaan om de vergrijzing voor te bereiden. Op het eerste zicht lijkt dit misschien wel duur, maar vergeleken met de diefstal, pardon, solidariteit in de Sociale Zekerheid is deze crisis voor Vlaanderen mogelijk een goede investering.Zeggen dat de crisis 2,5 miljard euro kost is gemakkelijk gedaan, en aangezien dit ontegensprekelijk veel geld is, wordt meteen ook de indruk gewekt dat dit duur is, lees: niet te verantwoorden veel geld. De fundamentele boodschap van Guy Quaden (voor alle duidelijkheid: hij heeft een PS-achtergrond) is natuurlijk dat deze crisis te lang aansleept –in september kwam hij trouwens al eens met identiek dezelfde boodschap– en dat de Vlamingen met hun eisen voor een staatshervorming maar beter inbinden. Of zou dit een verholen oproep aan de Franstaligen geweest zijn om hun verzet tegen de staatshervorming op te geven zodat snel werk kan gemaakt worden van het sociaal-economische luik in de onderhandelingen? Ik durf het te betwijfelen.
Elke euro die deze crisis kost is er natuurlijk één te veel, dat wil zeggen: wanneer er tegenover die euro geen tegenwaarde geplaatst kan worden. Maar verdelen we de schuld evenredig, dan vallen slechts 1,5 van die 2,5 miljard euro op de schouders van Vlaanderen, gespreid over twee jaar. Dat is natuurlijk veel geld dat goed gebruikt kan worden om de gevolgen van de vergrijzing voor te bereiden, maar anderzijds moeten die 0,75 miljard euro (per jaar dus) vergeleken worden met wat er zonder hervormingen in de Sociale Zekerheid elk jaar reeds van Vlaanderen naar Wallonië vertrekt: een dikke 10 miljard euro.
Ik zou dus wel eens van Guy Quaden willen weten waarom we geschokt moeten zijn over de kosten van deze crisis, maar langs Vlaamse zijde vooral niet moeilijk mogen doen wanneer een bedrag dat een veelvoud groter is elk jaar naar Zuiden vertrekt, zonder dat we zelfs nog maar mogen weten over hoeveel geld het precies gaat, laat staan zouden mogen vragen of dat geld ginder wel goed besteed wordt, want dan krijgen we prompt het verwijt van egoïsme naar het hoofd geslingerd. Over een klein dankwoordje en een beetje respect –voor de taalgrens bijvoorbeeld– heb ik het dan nog niet.
Als dus de Vlamingen het been toch maar blijven stijf houden en hun verkiezingsbeloftes nakomen, en hierdoor uiteindelijk voor enkele hervormingen in de Sociale Zekerheid zouden kunnen zorgen waardoor de scheeftrekkingen gehalveerd worden, dan mag deze crisis rustig nog anderhalf jaar blijven aanslepen zonder dat we ons zorgen hoeven te maken. Volgens Guy Quaden zal de crisis dan 1,5 miljard euro gekost hebben, en ach, laat Vlaanderen de hele rekening van 2,5 miljard euro voor zich nemen, binnen het half jaar zal die crisis al ruim terugverdiend zijn door de vermindering in de geldstromen naar het Zuiden.
En als we even mogen dromen: als deze crisis tot gevolg zou hebben dat Vlaanderen op 11 juli 2008 onafhankelijk zou worden met als neveneffect een volledig einde van die geldstromen, dan zou de volledige crisis al terugverdiend zijn vóór het einde van de schoolvakantie. Misschien eens iets waar ze op de partijraad van de N-VA over zouden moeten nadenken.
Met dank aan Guy Quaden voor de inspiratie.