De Belgische Grondwet blijkt dan toch geen vodje papier te zijn: het onderzoek naar de handel in Fortis-aandelen door Mireille Schreurs, de vrouw van minister Karel de Gucht, wordt door de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen (CBFA) stilgelegd. Het onderzoek bleek immers strijdig te zijn met artikel 103 van de Belgische Grondwet.Het lijkt wel alsof het erom gedaan werd: het onderzoek naar de mogelijke handel met voorkennis in Fortis-aandelen kwam er pas na een klacht van Vlaams Belang-voorzitter Bruno Valkeniers, en verhuist nu dus naar het Hof van Beroep zoals ook duidelijk aangegeven staat in de Grondwet. Tegelijkertijd hangt de onschendbaarheid van voormalig Vlaams Belang-voorzitter Frank Vanhecke aan een zijden draadje, niettegenstaande artikel 25 van diezelfde Belgische Grondwet duidelijk aangeeft dat hij als verantwoordelijke uitgever niet vervolgd kan worden voor een artikel waarvan de auteur zich bekend gemaakt heeft.
Laat één ding duidelijk zijn: dat de CBFA in deze zaak de Grondwet correct toepast is niet meer dan normaal. Of zou toch niet meer dan normaal mogen zijn. Dat een ander artikel van de Grondwet echter in de zaak tegen Frank Vanhecke zo ostentatief genegeerd werd, roept echter vraagtekens op. En dat alleen niet, want wat ook vraagtekens oproept, is dat de media er blijkbaar wel in slagen om dat beruchte artikel 103 van de Belgische Grondwet in de loop van een paar uren op te snorren en te citeren, terwijl de tekst van artikel 25 voor zover ik weet in nog geen enkel medium vermeld werd, laat staan geciteerd…
Of een grap racistisch is of niet heeft veel te maken met wie de grap vertelt. Wanneer Barack Obama een racistische grap vertelt, staan de journalisten te huilen van het lachen, maar wanneer Silvio Berlusconi een compliment probeert te maken (maar dan wel op zijn eigen bijzondere manier), moet barbertje hangen.Gevraagd welke hond hij van plan was te kopen voor zijn dochtertjes wanneer hij in het Witte Huis intrekt, antwoordde Barack Obama op zijn eerste persconferentie na zijn verkiezing dat zijn voorkeur uitging naar een hond uit het asiel. En, voegde hij eraan toe, «honden uit het asiel zijn vaak kruisingen – net als ik». Volgens doorgaans onbetrouwbare bronnen zouden enkele stamboomjournalisten met die grap zo hard hebben moeten lachen dat ze achteraf verzorging nodig hadden.
Aan de andere kant hebben we Silvio Berlusconi, en die is beslist niet grappig. Zeker niet volgens diezelfde stamboomjournalisten van hierboven. Tijdens een bezoek aan Moskou noemde de Italiaanse Eerste Minister Barack Obama «jong, knap en zongebrand», een «racistische opmerking» die nogal wat ophef veroorzaakte in Italië. Een racistische opmerking? Hoe had Silvio Berlusconi, die ervoor bekend staat zijn eigen kleurtje steeds goed te verzorgen en verder geen klein beetje ijdel kan genoemd worden, een groter compliment kunnen geven aan Barack Obama dan door de pas verkozen president aan hem te willen relateren? En ophef in Italië? Ik durf wedden dat de hele zaak het gros van de bevolking geen ene moer kan schelen, maar de media maken er nu eenmaal graag een gewoonte van het selecte clubje van 0,1% van de bevolking dat niets beters om handen heeft dan elke uitspraak van Silvio Berlusconi tegen het licht te houden om er toch maar een draai aan te kunnen geven voor te stellen als representatief voor de rest van het land.
Men kan natuurlijk altijd stellen dat Silvio Berlusconi voor die ene keer eens zijn woorden een beetje beter had kunnen wikken, en zich dat «grapje» had kunnen besparen. Anderzijds kan ook niet ontkend worden dat wat Silvio Berlusconi ook zou gezegd hebben over Barack Obamas verkiezing, de persgilde zijn best zou gedaan hebben om er toch maar iets racistisch in te kunnen vinden. Had Silvio Berlusconi niets gezegd over de huidskleur van Barack Obama was het waarschijnlijk ook racistisch geweest, want dan zou hij er niets over gezegd hebben.
Silvio Berlusconi vergist zich echter wanneer hij diegenen die voorwenden het grapje niet te begrijpen «imbecielen» noemt, want dat zijn ze natuurlijk niet. Ze begrijpen maar al te best dat wat Berlusconi zei helemaal niet racistisch was, maar zoals altijd vindt wie een Italiaanse hond wil slaan licht een stok. Barack Obama daarentegen is evenmin bijzonder grappig, maar aangezien de journalisten op dit ogenblik voor hem een boon hebben, lachen ze er maar op los. En de rest van de wereld ook, toch volgens hen, zelfs al kan er ook een flinke portie racisme in Obamas opmerking gezocht worden. Want wat bedoelde Barack Obama precies toen hij het over een kruising had? Heeft hij soms liever geen rashond in huis, omdat die niet zoals hem is? Ruikt verdacht veel naar racisme, als ik in zijn uitspraak racisme wil zoeken natuurlijk. Barack Obama heeft geluk dat hij geen halve Berlusconi is.
Maandenlang hebben de media doorgeëmmerd over het Bradley-effect, omdat gevreesd werd dat het wel eens roet in het eten had kunnen gooien tijdens de presidentsverkiezingen van enkele dagen geleden. Grofweg kan men stellen dat het Bradley-effect erop neerkomt dat wanneer er twee kandidaten zijn voor een ambt, de ene blank en de andere zwart, er een significant aantal blanken bestaat dat echt van plan is voor de zwarte kandidaat te stemmen, en dat ook antwoordt wanneer een opiniepeiler hen ondervraagt, maar eens in het stemhokje zetten ze toch maar een kruisje achter de blanke kandidaat. Racisme! Maar waar is de mediastorm over het feit dat maar liefst 95% van de zwarten voor Barack Obama heeft gestemd, toch wel duidelijk een racistisch getinte uitslag?Laten we het allemaal even narekenen om een schatting te kunnen maken. Historisch gezien hebben de zwarten altijd voor de Democratische presidentskandidaat gestemd. In 2000 behaalde Al Gore 85% van de zwarte stemmen, en in 2004 wist John Kerry zelfs 90% van de zwarte stemmen voor zich te winnen. Beiden deden het daarmee beter dan Bill Clinton, zowel voor de verkiezingen van 1992 als 1996. Nemen we nu de uitslag van John Kerry als basis, dan mogen voor elke vijf stemmen voor de Republikeinse kandidaat 45 stemmen voor de Democratische kandidaat verwacht worden. Of nog, op dinsdag gingen maar liefst 50% van de zwarte stemmen in de eerste plaats omwille van racistische motieven naar Barack Obama.
Deze afschatting houdt natuurlijk geen rekening met een ander effect dat opgetreden kan zijn tijdens deze verkiezingen: zwarten die zich anders de moeite niet zouden genomen hebben om zich zelfs nog maar te laten registreren, maar dat deze keer wel gedaan hebben en ook effectief zijn gaan stemmen voor Barack Obama omwille van de hierboven aangehaalde racistische motieven. Een verhoging van het aandeel zwarte stemmen in het totaal aantal stemmen zou zo'n effect kunnen aantonen.
Heeft dit zwart racisme echter enig effect gehad op de uiteindelijke uitslag van de verkiezingen? Om dat te controleren, moeten de 50% racistische zwarte stemmen verdeeld worden volgens dezelfde sleutel als de andere 50%: 45% voor Barack Obama, en 5% voor John McCain. Verder, hoewel zwarten 13,4% uitmaken van de bevolking van de VS, beperkt hun aandeel in de verkiezingen zich gewoonlijk slechts tot zo'n 10%. De 5% extra die John McCain dus had moeten krijgen van de zwarten, vertaalt zich daarom naar 0,5% extra in het totale aantal stemmen. Naar mijn mening is dit aantal te klein om de uitslag van de verkiezingen te kunnen veranderen.
Dat neemt echter niet weg dat het duidelijk is dat een groot deel van de zwarten in de VS zijn stem heeft laten beïnvloeden door racistische motieven. Zelfs al gaat het niet om 50% van de zwarte stemmen, maar slechts 40% of 30%, het aantal blijft enorm. Het is daarom ook verwonderlijk dat hierover nog geen mediastorm is uitgebroken, met allerlei analyses over hoe racistisch sommige delen van de VS-bevolking wel geworden zijn, om over demonstraties en strenge veroordelingen uit de hoek van allerlei anti-racistische verenigingen nog maar te zwijgen. Of is het dat soms niet?
Als de huidige financiële crisis al iets aantoont, dan wel dat Europees links compleet aan de grond zit. Ideologisch stelt het in ieder geval niet veel meer voor dan een bizarre vorm van xenomanie, vooral dan een mengeling van anti-amerikanisme en dhimmitude, maar ook andere culturen mogen aan bod komen, als ze maar niet-Westers zijn. Nuchtere analyses en constructieve politieke voorstellen zijn echter een zeldzaam goed aan de Europese linkerzijde.Eigenlijk duurde het nog redelijk lang eer Europees links in de gaten kreeg dat er over de grote plas een financiële en economische crisis in de maak was, maar eens die crisis zich ten volle ingezet had, kon het kapitalistische systeem, en dan in het bijzonder het Amerikaanse kapitalistische systeem niet snel genoeg dood genoeg verklaard worden. De frustratie over de val van de Berlijnse Muur zat blijkbaar nog steeds heel diep, en dat het kapitalistische systeem de vorige crisis aan het begin van de jaren 2000 dan toch overleefd had heeft die frustratie niet doen afnemen.
Wat links tijdens de vorige crisis blijkbaar wel geleerd heeft, is dat er haast bij is wanneer zich eindelijk nog eens de gelegenheid voor doet om zich eens goed te laten gaan in klassiek-collectivistische stijl. Het verklaart de ware tsoenami aan analyses die geproduceerd werden, waarbij men zich soms niet van de indruk kon ontdoen dat de auteur meer dan één keer met zijn vingers in het toestenbord vast moet gezeten hebben van ijver en plezier. Mooie liedjes duren echter niet lang, en eens duidelijk werd dat ook Europa niet zou ontsnappen aan de crisis, meer zelfs, dat de crisis in Europa harder zou blijken en langer zou duren dan in de VS, veranderden de analyses van toon, van openlijke geëtaleerde Schadenfreude naar grimmig tandengeknars doorspekt met verwijten aan het adres van de VS. Was het niet dat er volgende week misschien wel de linkse mulat Barack Obama tot president verkozen zou worden, zou de toon misschien nog vijandelijker geweest zijn dan ze nu al is (maar dat zou wel eens snel kunnen veranderen moest blijken dat John McCain het toch zou halen). Europees links constateert graag en tegelijkertijd bitter dat de crisis in de VS begonnen is, en vraagt zich niet af hoe het toch komt dat ze in Europa langer zal duren en harder zal toeslaan, omdat de schuld hiervoor moeilijk in de schoenen van de VS geschoven kan worden.
Een terugkerende thema in de eerste analyses van de crisis, was de uitgesproken verwachting dat deze crisis het einde van de economische dominantie van de VS zou betekenen, en dat China, India, Rusland en de Arabische Golfstaten via hun petroleumfondsen nu eindelijk op de voorgrond zouden kunnen treden. Men kan zich afvragen wat er zo inherent veel beter is aan een wereld economische gedomineerd door staten en machtscentra die qua democratisch gehalte, doorzichtigheid en eerbied voor de mensenrechten niet bepaald voorbeelden voor de rest van de wereld genoemd kunnen worden. En verder was er dan die merkwaardigheid dat Chinese banken en Arabische petroleumfondsen om één of andere duistere reden Europese banken die in het slop raakten niet kwamen opkopen voor een appel en een ei. Een taktiek om die banken morgen nóg goedkoper te kunnen overnemen?
Wie de Chinese financiële sector al langer dan sinds gisteren volgt, weet echter dat ze fundamenteel ziek is, en geplaagd zit met een graad aan rotte leningen die de Chinese regeringsleiders in Beijing niet bepaald helpt om 's nachts in slaap te raken. Het laatste wat Chinese banken nu nodig hebben, is de opkoop van andere banken die ook in slechte papieren zitten. Het mag trouwens al een wonder heten dat de Chinese financiële sector al niet lang geleden volledig in mekaar gestuikt is.
Arabische petroleumfondsen dan? Ook daar is men natuurlijk niet gek, en speelt men liever op veilig. Enkele maanden geleden stond de prijs voor een vat olie nog op een recordhoogte, maar het was niet moeilijk uit te rekenen dat dat niveau op termijn niet houdbaar was, zeker niet als de financiële crisis naar een economische crisis zou evolueren. De prijs van de olie werd trouwens sterk omhoog gestuwd door de opkomst van de «nieuwe ekonomiën», meteen ook die ekonomiën die nu het hardst getroffen zullen worden door de economische crisis. Waarom Arabische petroleumfondsen failliete Europese banken zouden opkopen is dus een compleet raadsel, en men kan die fondsen overigens van veel verdenken, maar niet dat ze vermomde instellingen van barmhartigheid zouden zijn.
Eén iemand die zich in ieder geval de kans om de VS eens goed door de mangel te halen niet wou laten ontglippen, is de Britse «politieke filosoof» John N. Gray. Dat zijn virulent anti-amerikaans artikel uit The Guardian door De Standaard overgenomen moest worden stond natuurlijk in de sterren geschreven. De man filosofeert en analyseert er lustig op los, duidelijk niet gehinderd door enige kennis van zaken –zo een beetje zoals een blogger van het zevende knoopsgat, als ik dat mag schrijven– en vindt zichzelf duidelijk heel slim. Zo slim zelfs dat hij amper kan begrijpen waarom alleen hij de ware Toengoeska-explosie opmerkt waar anderen blijkbaar niet meer dan wat geruis in de takken van de bomen schijnen op te merken: «‘Meltdowns’ van het formaat waarvan wij nu getuige zijn, voltrekken zich niet in slowmotion. Ze verlopen snel en chaotisch, met in hoog tempo om zich heen grijpende neveneffecten.» Maar: «Bijna zonder dat het wordt waargenomen, ontstaat er een wereld waarin Amerika slechts één van meerdere grote machten is.» Het is een gekende vraag: als niemand de boom die omviel in het bos opmerkt, is die boom dan werkelijk omgevallen? Maar als er alleen maar een tak is afgevallen, en de filosoof maakt gewag van een heel bos dat zowel spectaculair als «bijna zonder dat het wordt waargenomen» met de grond gelijk werd gemaakt, zou het dan kunnen dat de tak gewoon op het hoofd van de filosoof terechtkwam? Als het een troost mag wezen: er zijn er veel die vandaag met een pijnlijke buil op hun hoofd zitten.
De resultaten van twee peilingen zagen de laatste dagen het licht: verleden week publiceerde La Libre Belgique de resultaten van haar driemaandelijkse partijbarometer, en dit week-end maakten De Standaard en de VRT de resultaten van hun peiling bekend.De peiling van De Standaard en de VRT werd uitgevoerd na de kartelbreuk, terwijl La Libre Belgique twee resultaten publiceerde: één van voor de kartelbreuk, en één van na de kartelbreuk. De resultaten van de peiling van De Standaard/VRT en die van La Libre Belgique van na de kartelbreuk zijn gelijklopend, en statistisch gezien equivalent.
De eerste peilingen na de kartelbreuk plaatsen de CD&V net boven de drempel van de twintig procent, met enige marge de grootste partij van Vlaanderen. Daarmee zit de partij in de buurt van het resultaat van de federale verkiezingen van 2003 (21,4%), dat historisch gezien een absoluut dieptepunt was voor die partij. Veel reden tot juichen heeft die partij dus eigenlijk niet.
Open Vld lijkt er op dit ogenblik beter voor te staan, en behoudt haar score van de laatste verkiezingen. Er zijn echter twee partijen die het hard te verduren hebben in de peilingen: Vlaams Belang en sp.a (met kartelpartner Vl.Pro, voor zover dat nog bestaat). Het Vlaams Belang hangt nu gemiddeld rond de 15%, een achteruitgang van bijna tien procent vergeleken met twee jaar geleden, en ook op korte termijn kan de achteruitgang in de peilingen niet ontkend worden. Bij sp.a-Vl.Pro is de achteruitgang kleiner, maar een verkiezingsuitslag onder de vijftien procent zou voor die partij een even historisch dieptepunt zijn als waar de CD&V vandaag voor staat.
De absolute winnaar in de peilingen is natuurlijk Lijst Dedecker, die in de laatste peiling van De Standaard/VRT er zelfs in slaagt zowel Vlaams Belang als sp.a-Vl.Pro voorbij te steken, en daarmee de derde grootste partij van Vlaanderen zou worden. En Open Vld ligt zelfs in zicht op minder dan een foutenmarge. Hoewel dit de partij ongetwijfeld helpt om meer leden en steun te werven en de structuren uit te bouwen, zitten er ook angeltjes aan dit succes. Indien de partij volgend jaar «maar» tien of twaalf procent weet te halen, kan ze op de verkiezingsavond met een zware kater komen te zitten en psychologisch de verkiezingen verloren hebben, ook al heeft ze haar stemmenaantal verdubbeld.
Zowel bij Groen! als bij N-VA is men waarschijnlijk ook blij met de uitslag van de laatste twee peilingen. Groen! zit weer in een lichtjes stijgende lijn die ongetwijfeld moed zal geven aan de partijleiding, maar die de partij nog steeds niet uit de gevarenzone brengt. N-VA zit op ongeveer hetzelfde niveau: de partij scoort waarschijnlijk net genoeg om discussies over een zoektocht naar een nieuwe kartelpartner te kunnen vermijden, maar echt comfortabel is de situatie toch niet.
Het belangrijkste resultaat van deze peilingen is misschien wel dat ze aantonen dat er na de verkiezingen van 2009 terug een tripartite nodig zal zijn om een Vlaamse regering te vormen. Twee coalities liggen daarbij voor de hand: een voortzetting van de huidige coalitie (CD&V, Open Vld en sp.a-Vl.Pro), of een rooms-blauw-blauwe coalitie (CD&V, Open Vld en LDD). Een olijfboomcoalitie (CD&V, sp.a-Vl.Pro en Groen!) zal vermoedelijk niet over een meerderheid beschikken, en dus geen optie zijn, en een coalitie van CD&V, LDD en sp.a-Vl.Pro lijkt politiek weinig waarschijnlijk als ze al een meerderheid zou behalen. Het lijkt er daarmee op dat CD&V en Open Vld in Vlaanderen zullen kunnen rekenen op een vernieuwde regeringsdeelname, en een keuze zullen moeten maken tussen sp.a-Vl.Pro en LDD.
De peiling van La Libre Belgique bevatte ook resultaten voor de Franstalige partijen, en daaruit blijkt opnieuw dat de PS in Wallonië weer de leiding heeft genomen. Of de twee partijen al dan niet vooruit gaan tegenover de laatste verkiezingen doet blijkbaar al veel minder ter zake.
Want inderdaad, als er gekeken wordt naar de resultaten van de MR en de PS tegenover de laatste verkiezingen, blijkt dat de PS eigenlijk niet veel meer doet dan ter plaatse blijven trappelen – overigens op een historisch laag niveau. De MR daarentegen lijkt af te steven op een verlies van zo'n vijf procent. Kijken we echter twee verkiezingen achteruit, dan staat de MR netto nog steeds op winst, terwijl het de PS is die stevig achteruit gaat. De MR stond overigens vóór de laatste verkiezingen nog lager in de peilingen genoteerd dan vandaag, en behaalde toch een enorme verkiezingsoverwinning.
Ecolo gaat er in de peiling van La Libre Belgique weer lichtjes op vooruit, terwijl de cdH haar plaats als derde Franstalige partij bevestigt. De twee partijen lijken echter mekaar stilaan te naderen, en dat het ook tussen die twee volgend jaar tot een zwaar duel zal komen valt dus niet uit te sluiten.
Het Front National ten slotte blijft in Wallonië rond de kiesdrempel zwalpen, en veel verbetering lijkt er voor hen voorlopig ook niet in zicht te zijn.
Nu het stof rond het voormalige Vlaams Kartel stilaan weer neergedwarreld is, kunnen we ons misschien eens aan een kleine pronostiek wagen over het verdere verloop van de staatshervorming en de beruchte «interinstitutionele dialoog». Of moeten we schrijven, niet-verloop?Nadat het partijcongres van de N-VA de «interinstitutionele dialoog» wat haar betrof naar de prullenmand zond en daarmee het vertrouwen in de regering-Leterme I opzei en zich zelfs terugtrok uit de Vlaamse regering, stemde een grote meerderheid van de leden van de CD&V in met een voortzetting van diezelfde dialoog onder het motto «met de moed om door te zetten». Ik wil echter niet uitsluiten dat een aantal van de CD&V-leden zich genoodzaakt zagen de dialoog eerder «met de dood in het hart» toch nog maar een kans te geven.
Maar valt er nu werkelijk nog iets te verwachten van die dialoog? Het is in ieder geval zo dat met het uittreden van de N-VA uit die dialoog een convergentie van belangen optreedt bij alle andere betrokken partijen. Een zeer voor de hand liggend aspect dat reeds meerdere malen aangehaald werd in de media is dat iedereen nu gemotiveerd is om aan te tonen dat de N-VA de laatste maanden de bron van alle communautaire problemen is geweest, en niet de Franstaligen (of toch niet alleen). Voor de Open Vld komt daar nog bij dat zij er belang bij heeft ervoor te zorgen dat de CD&V zo snel mogelijk stappen zet die de wig tussen CD&V en N-VA nog wat dieper kunnen drijven, zodat de bruggen tussen de twee ex-kartelpartners definitief opgeblazen kunnen worden. Een vorm van staatshervorming die groot genoeg is voor de CD&V maar veel te klein voor de N-VA zou daarbij echt niet te versmaden zijn.
Ook de CD&V heeft nu een staatshervorming nodig, zodat Kris Peeters volgend jaar niet met lege handen naar de kiezer hoeft te trekken. Verder is voor de partij een oplossing voor Brussel-Halle-Vilvoorde dringend nodig, koste wat het kost – en het zal inderdaad wat mogen kosten. Dit dossier zal de partij, en zeker Yves Leterme die er maar liefst twee keer een verkiezingszaak van maakte, immers blijven achtervolgen zolang er geen oplossing gevonden is.
Tot slot zijn er nog de Franstalige partijen, en ook zij zullen de kans niet willen laten liggen om te bewijzen dat de N-VA, en bij uitbreiding alle Vlaams-nationalisten, de oorzaak van alle problemen in België zijn. Als hen dat bovendien niets hoeft te kosten, ja meer zelfs, als ze hoe dan ook objectief een goede zaak kunnen doen omdat ze aan de onderhandelingstafel zeer gewillige Vlaamse partijen zullen vinden, dan staat niets nog een vruchtbaar verloop van de «interinstitutionele dialoog» in de weg.
De vraag is dan hoe het resultaat van die dialoog eruit zal zien. In eerste instantie mag verwacht worden dat het eerste pakket van de staatshervorming, de zogenaamde «borrelnootjes», eindelijk goedgekeurd zullen worden door het parlement, en dan in het bijzonder die borrelnootjes die het Brusselse Gewest geld opleveren. Verder mag aangenomen worden dat de studiediensten van de Franstalige partijen al aan het uitrekenen zijn in welke delen van de Sociale Zekerheid er een transfert van Zuid naar Noord opgespoord kan worden, zodat die delen toch gesplitst kunnen worden – zij raken immers niet aan de solidariteit zoals de Franstaligen dat begrip begrijpen. Hierdoor zullen de transferts van Noord naar Zuid niet afnemen, maar netto zelfs toenemen, maar de Vlamingen krijgen wel een gedeeltelijke splitsing van de Sociale Zekerheid die ze dan zelf zouden moeten afwijzen.
Mag ook nog verwacht worden in het tweede pakket: een regeling van Brussel-Halle-Vilvoorde, vermoedelijk met een federale kieskring die amper enkele dagen geleden nog opnieuw opgerakeld werd door Didier Reynders in een interview met de krant Le Monde, plus een uitbreiding van de faciliteiten door middel van één of andere vorm van inschrijvingsrecht of iets gelijkwaardigs. Het valt ook niet uit te sluiten dat Marino Keulen over enkele weken plots tot de vaststelling komt dat alle juridische middelen uitgeput zijn, en hij geen andere keuze meer heeft dan de drie Franstalige burgemeesters alsnog te benoemen. Kern van de zaak is echter dat Brussel-Halle-Vilvoorde op zo'n manier gesplitst zal worden dat in geval van een splitsing van België de Franstaligen hun aanspraken op delen van de provincie Vlaams-Brabant zullen kunnen blijven behouden, of zelfs nog uitbreiden, en CD&V zal bereid zijn die toegeving te doen om van het dossier af te raken.
O ja, terloops: enkele jaren geleden schoot het toenmalige SPIRIT een gelijkaardige regeling nog af. De VlaamsProgressieven hebben vandaag geen vertegenwoordigers meer in de Kamer, en komer er strictu sensu dus niet eens aan te pas, maar als de partij bij haar kartelpartner zou protesteren, zou het wel eens kunnen dat sp.a van de gelegenheid gebruik zou willen maken om de puntjes binnen het kartel nog eens op de i te zetten: misschien willen de VlaamsProgressieven wel het voorbeeld van de N-VA volgen, ja zelfs een kartel met hen aangaan?
Het derde pakket van de staatshervorming, ten slotte, zal hetzelfde lot beschoren zijn als die beruchte derde fase in de jaren negentig: het zal er niet komen. Eens het tweede pakket goedgekeurd zal het communautaire dossier immers opnieuw de koelkast in verdwijnen, niet tot 2011, maar als het even kan tot 2015. Alleen een separatistische meerderheid in het Vlaams Parlement in 2009 of 2014 of een accident de parcours door externe factoren zal Yves Leterme ervan kunnen weerhouden in de voetsporen van zijn voorganger Guy Verhofstadt te treden: aan de macht komen met een stoer Vlaams programma, om zich vervolgens jarenlang te laten gebruiken als de gewillige handpop van de Belgische partij. En om op het einde meer en meer te lonken naar een Europees baantje, want na Vlaanderen zal ook België voor hem te klein blijken te zijn. Zelfs in de «serieuze» media begint men dat stilaan al door te hebben.
Een eerste test of al deze voorspellingen steek houden zal de behandeling van de splitsingsvoorstellen van Brussel-Halle-Vilvoorde in de Kamer zijn. Indien de Franstaligen zonder veel morren opnieuw een belangenconflict indienen, zal het duidelijk zijn dat er afspraken zijn gemaakt. Dienen de Franstaligen geen nieuw belangenconflict in, maar zorgen Open Vld en CD&V er zelf voor dat het dossier voldoende vertraging oploopt – de financiële crisis, tegenwoordig goed om elk, maar dan ook elk normaal democratisch proces de nek om te wringen zal ook hiervoor wel van pas kunnen komen– zal ook dat aantonen dat er afspraken zijn gemaakt, en meteen ook dat de Franstaligen partijen zo sterk zijn dat ze niet alleen dénken de CD&V de kelk tot op de bodem te laten leegdrinken, maar erin slagen die partij dat nog te laten doen ook. Dat het toch nog tot een crisis zou komen die tot een vroegtijdige val van de regering-Leterme I zou kunnen leiden, daar gelooft ondertussen niemand nog in. Desnoods laat kamervoorzitter Herman van Rompuy het splitsingsvoorstel wel zoekraken, of eet Yves Leterme het persoonlijk tot de laatste papiersnipper op.
Je moet echt wel een tsjeef van formaat zijn om volgende redenering zonder een krimp te geven uit je mouw te kunnen schudden: wanneer een journalist je er op wijst dat de regering-Leterme I½ aan Vlaamse zijde geen meerderheid meer heeft, de schuld daarvoor in de schoenen van je voormalige kartelpartner steken, en concluderen dat er dús geen vuiltje aan de lucht is. Als er morgen verkiezingen zouden gehouden worden, vrees ik dat Yves Leterme zelfs geen 800 stemmen meer zou halen in Vlaanderen, laat staan 800.000. De reeks slechte leugens en stuitende ongerijmdheden die de laatste dagen over de Vlaamse bevolking werden uitgestort vanuit de Wetstraat 16 tarten werkelijk elke verbeelding, maar het moet gezegd, Yves Leterme is de enige niet. Zoals David Geens reeds op zijn blog aanhaalde kan ook CD&V-partijvoorzitster Marianne Thyssen er wat van. Ook volgens haar is er immers geen vuiltje aan de lucht, want toen het regeringsakkoord gesloten was er wél een meerderheid aan Vlaamse zijde. Wat dan nog het nut is van vertrouwensstemmingen of al die andere stemmingen in het Parlement tout court ontgaat me dan wel volledig, maar het zal wel weer aan mij liggen.
Maar laten we misschien toch even voortborduren op de redenering van Yves Leterme. In essentie komt ze er namelijk op neer dat als de N-VA wil verhinderen dat een anti-Vlaamse regering op federaal niveau de plak zwaait, ze die regering dan maar moet steunen ook al is ze het met het beleid van die regering niet eens. Die redenering kan natuurlijk ook perfect omgedraaid worden: als de Franstaligen niet willen dat de Vlamingen eenzijdig de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde goedkeuren, dan moeten ze die splitsing maar mee goedkeuren natuurlijk, ook al zijn ze het er niet mee eens. Benieuwd of Letermes redenering ook in die richting zal kunnen werken, maar ik heb er zo mijn twijfels over…
In een interview met de RTBf zei Yves Leterme vanavond dat hij na het vertrek van kartelpartner N-VA de bladzijde al omgedraaid heeft. Veel tijd heeft hij daar duidelijk niet voor nodig gehad: verleden week zei hij nog de felste verdediger van het kartel te zijn bij zijn terugkeer uit Sotsji, maar amper een paar dagen later geeft hij liever het kartel op dan zijn postje. Wie gelooft die mens nog? Volgens Het Belang van Limburg en de Gazet van Antwerpen koos CD&V zondag aanvankelijk voor het kartel, maar weigerde Yves Leterme ontslag te nemen. Als het niet waar zou zijn, is het in ieder geval bijzonder geloofwaardig. Blijkbaar beseft men dat bij de CD&V ook, want de partij doet zelfs nog geen geloofwaardige poging om het verhaal te ontkrachten. De gebeurtenissen van de laatste dagen plaatsen het schijnontslag van twee maanden geleden in ieder geval in een bijzonder merkwaardig licht.
Laten we toch eventjes terugspoelen naar hoe de regering-Leterme I ook al weer tot stand is gekomen, inclusief de interim-regering-Verhofstadt III. Yves Leterme herinnert het zich waarschijnlijk niet meer, maar er is een tijd geweest dat hij verklaarde niet in een federale regering te willen stappen zonder een staatshervorming en een splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde. Dat bleek niet mogelijk, en daarom moest de regering-Verhofstadt III opgezet worden als glijmiddel om de CD&V in een federale regering te loodsen zonder staatshervorming of splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde. En eens Yves Leterme zélf in de Wetstraat 16 geïnstalleerd was veranderde de toon wel heel radicaal: van geen regering zonder voorafgaande splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde naar geen val van de regering omwille van Brussel-Halle-Vilvoorde. De staatshervorming werd ondertussen op alle mogelijke en onmogelijke manieren zover mogelijk van de regeringstafel gehouden – vanavond pakt hij er zelfs mee uit als ware het één van zijn grootste verwezenlijkingen van de afgelopen maanden!
Komt het hardnekkig vastklampen van Yves Leterme aan zijn postje dan compleet uit de lucht gevallen? Helemaal niet, en de N-VA heeft zelfs meer dan één waarschuwing gekregen het afgelopen jaar. Mag ik even een citaat van een half jaar geleden uit de kast halen?
Wij laten ons niet gijzelen. Ik vind het spijtig dat soms te sterk de nadruk wordt gelegd op symbolen. Ik ga voor rationaliteit. Daarom zeg ik in alle duidelijkheid: als de N-VA in juli om de verkeerde redenen vindt dat de staatshervorming niet genoeg is, dan nemen wij onze verantwoordelijkheid op.
Aan het woord: Yves Leterme, in een interview met de krant Het Belang van Limburg. O ja, vanavond verweet hij de N-VA op de RTBf dat ze, inderdaad, haar «verantwoordelijkheid» niet wou nemen. Om mezelf eens te citeren, ook een half jaar geleden: Het zal wel aan mij liggen, maar telkens een CVP'er, pardon, CD&V'er het heeft over «verantwoordelijkheid opnemen», krijg ik de kriebels.
Misschien heeft Bart de Wever ondertussen ook al last van datzelfde syndroom?
Zou ik trouwens de enige zijn die in Yves Leterme meer en meer de trekken van Guy Verhofstadt begint te herkennen? Hoe is de «hardnekkigheid» van Yves Leterme eigenlijk anders dan het «voluntarisme» van zijn voorganger, een goedgevonden woord om te camoufleren dat men werkelijk alles overheeft en desnoods zowel kartel, partij, vrouw, kinderen, moeder en beide grootmoeders wil overleveren aan de Franstaligen om toch maar op die stoel van Eerste Minister te mogen blijven zitten? In retoriek zijn de twee amper nog van mekaar te onderscheiden, want Yves Leterme beloofde vanavond ook een «sterke en heldere regeerverklaring», hoewel niemand nog snapt waarom die man niet gewoon de eer aan zichzelf houdt. Guy Verhofstadt zou het niet beter gekund hebben.
Ondertussen lijkt men het er in de media over eens te zijn dat de regering-Leterme I geen lang leven meer beschoren zal zijn. Zou het? De ene meent dat de CD&V al een afspraak met de Franstalige partijen heeft om de regering later in de herfst over Brussel-Halle-Vilvoorde te laten vallen, terwijl anderen denken dat er in juni samen met de regionale verkiezingen ook federale verkiezingen zullen gehouden worden. Ik moet het eerst nog zien gebeuren voor ik het wil geloven. CD&V heeft er alvast geen belang bij: zij riskeren niet alleen regionaal maar ook federaal een pandoering te krijgen en opnieuw in de oppositie te belanden. Bij Open Vld zouden ze liefst van al nog de verkiezingen gewoonweg willen afschaffen, want voor hen kan er alleen maar herrie van komen. En of één van de Franstalige partijen zit te springen om de inzet van juni 2009 te verdubbelen betwijfel ik ten zeerste. En dan hebben we het nog niet over Yves Leterme zelf gehad, die hoe dan ook zijn ontslag niet zal willen indienen – nu niet, en in 2009 ook niet. Naar een reden hoeft niet ver gezocht te worden, want hij zal ongetwijfeld van zichzelf vinden dat hij goed bestuur aflevert, en dat hij zijn verantwoordelijkheid wil opnemen. Hardnekkig.
Een nieuwe peiling van Le Soir/RTBf gaf begin deze week aan dat het Vlaams Kartel van CD&V en N-VA voorlopig nog stand houdt. Maar hoeveel is die peiling eigenlijk vandaag nog waard, nu de politieke situatie (nog maar eens) totaal veranderd is?
Een eerste vaststelling wanneer we de resultaten van deze peiling doornemen is inderdaad dat het Vlaams Kartel van CD&V en N-VA een score van om en bij de dertig procent kan behouden, niettegenstaande alle interne tegenstellingen, zowel binnen de twee partijen als tussen de twee partijen. Hoe is dit mogelijk?
Mijn verklaring is dat het Vlaams Kartel tot nu toe in de peilingen heeft kunnen profiteren van die interne tegenstellingen, die zorgen voor een onduidelijkheid waardoor de aanhang van de verschillende strekkingen voorlopig nog niet heeft moeten afhaken. De situatie kan een beetje vergeleken worden met Schrödingers kat uit de kwantummechanica. Grosso modo kunnen er binnen het kartel immers drie strekkingen onderscheiden worden: een strekking die de communautaire dialoog al opgegeven heeft, een strekking die het toch nog eens opnieuw wil proberen, ook al gelooft men er niet echt meer in, en een strekking die een staatshervorming alleen maar onzin vindt en zich liefst alleen maar met de sociaal-economische problemen in België zou willen bezighouden. Zolang het Kartel geen ultieme beslissing heeft moeten nemen over welke richting het zal uitgaan met de regering-Leterme I, kunnen de aanhangers van alle drie de strekkingen zonder veel problemen in een opiniepeiling antwoorden dat ze nog steeds hun vertrouwen geven aan het Vlaams Kartel. Daar kan morgen (zondag) echter al grote verandering in komen als het Kartel uit de federale regering stapt of scheurt, of die toestand kan nog een tijdje aanhouden als Yves Leterme ook deze keer weer een «creatieve» oplossing vindt om de kool en de geit te sparen, zoals op 14 juli.
Wat echter ontegensprekelijk vaststaat is dat er vroeg of laat verkiezingen zullen gehouden moeten worden, en dat het Kartel op dat ogenblik kleur zal moeten bekennen, net zoals Schrödingers kat op het ogenblik van de waarneming ofwel dood ofwel levend moet zijn, en zich niet meer in een toestand tussenin kan bevinden. Dat betekent meteen ook dat een deel van hen die vandaag nog achter het Vlaams Kartel staan, helemaal geen zekere kiezers zijn, en dat is een fundamenteel gegeven voor àlle opiniepeilingen tot het Vlaams Kartel een duidelijke keuze heeft gemaakt in het communautaire dossier. Dat heeft ook twee grote gevolgen: ten eerste dat het nogal onzinnig is grote conclusies vast te knopen aan de score van het Kartel in deze opiniepeiling, en ten tweede dat zelfs met een peiling onder honderdduizend Vlamingen een opiniepeiling vandaag amper iets zegt over de uitslag van de komende verkiezingen. Het plaatst trouwens ook meer dan één vraagteken bij de scores van de andere partijen.
Dat betekent echter niet dat de andere partijen rustig achterover mogen leunen, ook al doen ze het in deze peiling niet goed. Vlaams Belang doet het ronduit slecht, maar ook sp.a-Vl.Pro kan moeilijk tevreden zijn met een uitslag van om en bij de vijftien procent. En ik kan me moeilijk voorstellen dat ze maandag bij Open Vld de champagnekurken hebben laten ploffen, want de achteruitgang vergeleken met de verkiezingen van meer dan een jaar geleden kan moeilijk ontkend worden.
Alleen bij Groen!, en meer nog bij Lijst Dedecker, kan men tevreden zijn met de resultaten van deze peiling. Lijst Dedecker registreert immers meer dan een verdubbeling vergeleken meer de laatste verkiezingen. Er zit echter een serieuze angel aan het succes van de partij in de opiniepeilingen: sommigen willen in hun ijver om het Vlaams Belang in een crisis te duwen Lijst Dedecker al een score van vijfien procent aanmeten. Zelfs al gaat de partij er stevig op vooruit, riskeert ze zo psychologisch toch de verkiezingen te verliezen als ze niet ver genoeg boven de drempel van tien procent uitkomt.
Lijst Dedecker stelt zich graag als een salonfähig alternatief voor het Vlaams Belang voor dat nog altijd in een cordon sanitaire gevangen zit. De vraag is echter of Lijst Dedecker niet eerder een rechtse variant van SPIRIT –nu VlaamsProgressieven– is, een vehikel om het grote boegbeeld aan een ministerspost te helpen, geholpen door enkele mindere goden die in zijn slipstream hopen enkele mandaten te kunnen meepikken.De partij SPIRIT werd, net zoals de N-VA, opgericht na de explosie van de Volksunie in twee grote brokken, en had als boegbeeld Bert Anciaux. Ideologisch had de partij niet bepaald veel kleren om het lijf, wat onder meer al tot uitdrukking kwam in de naamkeuze voor de partij, een backroniem, en hoewel de partij zichzelf een links-liberaal jasje wou aanmeten, is het waarschijnlijk correcter de ideologie te omschrijven als anciauxisme: het was vooral de persoonlijke mening van Bert Anciaux die het partijstandpunt bepaalde. Die laatste had trouwens met de partij vooral één doel klaar voor ogen: ervoor zorgen dat hij zijn ministerportefeuille kon bewaren, wat nog lukte ook, onder meer door een kartel aan te gaan met de sp.a. In 2007 kwam echter de ontnuchtering door de zware verkiezingsnederlaag van het kartel sp.a-SPIRIT, en vandaag heeft de partij zelfs geen vertegenwoordiger meer in de federale Kamer. In april van dit jaar wou de partij door een naamsverandering zichzelf een nieuw elan geven, maar voorlopig ziet het er niet naar uit dat de partij electoraal nog enige rol van betekenis zal kunnen spelen, en is het zeer de vraag of Bert Anciaux na de verkiezingen van 7 juni 2009 wel aan zal kunnen blijven als minister als hij vasthoudt aan de scheidingslijn tussen sp.a en de VlaamsProgressieven.
De ontstaansgeschiedenis van Lijst Dedecker is niet helemaal dezelfde, maar heeft toch enkele punten van overeenkomst. Jean-Marie Dedecker werd na een jarenlange aanslepende ruzie net zoals Hugo Coveliers uit de Open Vld gezet, probeerde zich aan uit te sluiten bij de N-VA maar botste er op het njet van het ACW via kartelpartner CD&V, en zag zich uiteindelijk genoodzaakt een eigen lijst op te richten voor de verkiezingen van 2007. Vlaams Belang had hem graag in zijn rangen opgenomen, desnoods via het achterpoortje van kartelpartner VLOTT of met LDD als derde kartelpartner in een Forza Flandria-constructie, maar daar wou Jean-Marie Dedecker niet van weten. Meer zelfs, na de oprichting van zijn eigen partij ging Jean-Marie Dedecker in de mandatarissenvijver van het Vlaams Belang vissen, en wist onder meer Jurgen Verstrepen aan de haak te slaan, al werden er ook drenkelingen uit andere partijen, zelfs uit de sp.a met Mimount Bousakla, aan boord gehaald. Ideologisch stelt de partij zich rechts-liberaal of libertair op, en gebruikt de slogan «Gezond verstand» om dat te onderstrepen. Wat dat rechts-liberalisme precies inhoudt is niet altijd even duidelijk, maar opvallende elementen zijn de vrijheid van meningsuiting, de afbouw van de staat en reductie en vereenvoudiging van het belastingstelsel. Ethisch stelt de partij zich bijzonder «progressief» op, is ze tegen de strenge rook- en verkeerswetgeving –en sommigen van haar mandatarissen, Jean-Marie Dedecker incluis, nemen zich zelfs regelmatig de vrijheid de bestaande wetgeving aan hun voeten te lappen–, maar in andere dossiers eist de partij dan weer een strengere wetgeving en rechtspraak, en wat corruptiezaken betreft probeert de partij duidelijk haantje-de-voorste te zijn.
Idelogisch staat de partij er dus nog niet, en vaak heeft men de indruk dat, net zoals de ideologie van SPIRIT best omschreven kon worden als anciauxisme, de ideologie van Lijst Dedecker niet veel meer is dan een dedeckerisme, de denktank Cassandra en het lidmaatschap van Boudewijn Bouckaert ten spijt. Die laatste moest dat trouwens al eens op een pijnlijke manier ondervinden toen hij in een interview met Knack pleitte voor het doorbreken van het cordon sanitaire bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012: hij werd prompt teruggefloten door Jean-Marie Dedecker met de dodelijke one-liner dat «politiek nog wat anders is dan professorale hersenspinsels».
En Boudewijn Bouckaert is de enige niet die al moest ondervinden dat het soms toch beter is eerst eens met de voorzitter te telefoneren vóór men uitlatingen doet in een kranteninterview (een beetje zoals die andere voorzitter in een andere partij ooit ook eens eiste). Zo dacht Isabelle van Laethem, voorzitster van Jong Gezond Verstand, de jongerenafdeling van LDD, in een interview met de krant De Zondag zomaar haar beklag te kunnen doen over de slagzin «Met België als het kan, zonder als het moet», en wou dat de partij duidelijk en onomwonden voor Vlaamse onafhankelijkheid zou kiezen. Zij werd prompt op het matje geroepen, en kreeg van Jean-Marie Dedecker te horen dat het partijstandpunt toch wel meer dan duidelijk genoeg is. Iedereen weet natuurlijk dat dat standpunt helemaal niet duidelijk is, en meer zelfs, bewust onduidelijk is en gehouden wordt omdat Jean-Marie Dedecker de mogelijkheid achter de hand wil houden om vroeg of laat een Franstalige vleugel te kunnen oprichten. Kiest de partij onvoorwaardelijk voor Vlaamse onafhankelijkheid, kan Jean-Marie Dedecker het in Franstalig Brussel en Wallonië wel schudden met een Liste Dedecker en de mogelijkheden die zo'n Franstalige vleugel zou kunnen bieden.
Het is het enige institutionele thema niet waar de partij bewust een zekere onduidelijkheid over wil blijven bewaren. Zo hangt de partij ook het republicanisme aan, maar is de partijvoorzitter ten zeerste verontwaardigd wanneer het Paleis hem «vergeet» uit te nodigen om eens op de koffie te komen in verband met de regeringsonderhandelingen. En toont hij zich enkele weken later blij als een kind wanneer het de koning dan toch eens beliefd heeft hem te ontvangen om hem naar zijn mening te vragen. Niet dat het allemaal veel verschil maakte, maar de erkenning tot de groten te behoren, de media-aandacht, en de kans om voor de rollende camera's nog eens te onderstrepen hoeveel nuttiger een stem voor LDD wel is vergeleken met een stem voor Vlaams Belang, dat wil de republikein zich niet laten ontzeggen. En dat hij in één moeite door het Paleis duidelijk heeft kunnen maken dat hij ondanks zijn ideologisch republicanisme opportunistisch er niet vies van is om eens een gezellige babbel te doen met een gekroond hoofd –versta, en later zich ook de eed te laten afnemen– is ook al mooi meegenomen.
Het laatste brengt ons trouwens meteen ook bij de cruciale vraag over Jean-Marie Dedeckers houding tegenover het Vlaams Belang en het cordon sanitaire: is zijn dubbele houding tegenover het cordon sanitaire, door er enerzijds in woorden tegenstander van te zijn, maar anderzijds in daden een bestendiger van te willen zijn, ingegeven door een ideologische afkeer, of een opportunistische afkeer om zijn kansen op een toekomstige ministerportefeuille gaaf te houden? Laten we niet vergeten dat Jean-Marie Dedecker uiteindelijk niet zelf uit de Open Vld is opgestapt, maar buitengezet moest worden, en er daarbij zijn beklag over deed dat hij verraden werd door zijn ex-partijgenoten die hem toch wel een ministerpost hadden beloofd. Laten we ook niet vergeten dat op het moment van zijn toetreding tot de N-VA het uitzicht op een N-VA-ministerpost voor Jean-Marie Dedecker bijzonder tastbaar was, indien niet concreet beloofd, en hij ook daar uiteindelijk buitengezet moest worden. Lijst Dedecker maakt er een sport van om met de regelmaat van de klok het ontslag te eisen van zowel Vlaamse als federale ministers, maar zelf heeft Jean-Marie Dedecker nog nooit verzaakt aan een mandaat of de mogelijkheid op een mandaat omwille van principiële of ideologische redenen. Ik heb problemen om me voor te stellen dat Jean-Marie Dedecker nog liever in de oppositie zou blijven zitten dan zijn programma te verkopen om samen met de PS, sp.a of Groen! in een regering te stappen. Maar ik kan me natuurlijk vergissen.
Ik twijfel niet aan de oprechtheid van de vele militanten van Lijst Dedecker: er bestaat wel degelijk een gat in de Vlaamse politieke markt tussen Vlaams Belang en de traditionele partijen, een gat dat trouwens zowel door het Vlaams Belang als die traditionele partijen vaker onbewust dan bewust in stand gehouden wordt. Hetzelfde geldt voor een pak van de mandatarissen die zijn komen overgelopen zowel uit de ene als de andere hoek. Maar de klacht van Guy Geens, gewezen voorzitter van Lijst Dedecker Limburg, dat er een aanhoudende sfeer van postjespakkerij zou bestaan in de lokale afdeling kan niet bepaald ophefmakend nieuws genoemd worden. Dat die toestand uniek voor Limburg zou zijn en dat nationaal voorzitter Jean-Marie Dedecker daar niet op de hoogte van zou zijn is al een stuk minder geloofwaardig. Maar indien Lijst Dedecker na de verkiezingen van 2009 op de wip belandt, zullen we volgend jaar rond deze tijd misschien al het antwoord kennen op de vraag in de titel en veel beter weten wat voor vlees er precies schuilt in de LDD-kuip.
